Cadernos de Escocia: unha escada para salmóns

Fotos: Sole

Pitlochry é unha fermosísima vila de Perthshire, ao sur do parque natural das Cairngorms, toda ela dedicada aos deportes de natureza pero sosegados, tranquilos, para señores maiores. A súa rúa principal é un marabilloso repertorio de tendas de utilería para cazadores e pescadores; os vellos sentan nos bancos planificando longas xornadas de pesca nos ríos. Andas por Pitlochry e danche gañas de ir saudando a todo o mundo, pola mañá, mentres vas mercar un xornal saba e lle das unhas chuchadas á cachimba. Digo que te dan gañas, pero xa o fai a xente: unha rutina tradicional de sorrisos e portas con axóuxeres que soan a bosque chinés cando se abren e se pechan para coller o pan.

Pitlochry ademáis ten un festival de teatro popular, unha versión escocesa do landismo, digamos, ou en clave galega, con señoras estilo anakiro protagonizando enredos de salón. Unha das obras de máis éxito do festival chamábase “Scandal in the Ceilidh”, que viríase traducindo, literalmente, como “Escándalo na fiada”, e no que señores maduros vestidos con xerseis de rombos, mulleres enxoiadas prospectando a apariencia futura de Pili Pampín e gaiteiros deslenguados protagonizan un elenco digno de José Luis Moreno. Iso si, o festival non recibe nin unha soa subvención e está orgulloso diso: unha placa na entrada do teatro así o conta, e coloca a todos os doadores locais que fan posible este momento de humor para maduros.

Dous vellos amigos que xuntarán uns cento cincuenta anos entre os dous están sentados nun primoroso banquiño, acubillados baixo carballos, alí onde o río Tummel baixa cuns rápidos. Ambos os dous levan monos de pescador, as súas canas esténdense sobre a auga fresca e cristalina do río e teñen abertos cadanseus xornais.

-Péscase moito aquí?
-Péscase máis que na casa, abofé -conta serenamente o máis novo, debe andar nuns setenta e ben longos.

Dáme unha risa parva ante a retrancada que me soltaron e os dous fitan para min pensando que tanta risa é excesiva, pero que ao fin e ao cabo son estranxeiro e, xa que logo, de nervio fácil.

-E o banquiño, é seu?
-Non ho. Pero aquí pídese quenda coma no médico -contesta o outro.
-Levaranlle algún salmón ás súas mulleres.
-Elas prefiren que lles levemos o retiro.

Pártome a gargalladas e fago un aceno de marchar. Un dos vellos chámame de volta:

-Oia vostede! E pódese saber a que veu a Pitlochry?
-Pasabamos por aquí e paramos. Vimos das Cairngorms.
-Pois suban río arriba un pouco que hailles unha cousa digna de ver.
-O que?

E os vellos non contestan e fanme un aceno urxíndome a que subamos. Efectivamente, non moi arriba hai unha pequena presa que embalsa a auga do Tummel. Pero a presa ten algo ao carón. Algo fermoso e bonito. Unha escada para peixe.

Resulta que é un sistema de tanques con trinta e catro piscinas durante 310 metros. Está pensada para que os peixes poidan remontar o río e seguir o seu curso natural. Hai moita troita, claro, pero o fermoso aquí é este salmón de río, este salmón sen graxa, puro músculo. O salmón de San Rosendo, os que engordaban os abades de Santo Estevo de Ribas de Sil no estanque do Claustro Pequeno, que aínda hai quen conta que lle ensinou a asubiar a un e polas mañás saudaba lizgairo ao monxe cociñeiro cun canto de maitíns. Aquí en Escocia o salmón tamén é mítico, pero aínda non ten as limitacións legais de captura que teñen os nosos.

O sistema é enxeñoso. Os peixes van remontando e cada pouco tempo, unha piscina con auga máis remansada permítelles descansar e tomar folgos. E logo veña a seguir remontando piscinas ata a saída. Un medidor automático permite saber canto peixe sube cada ano. As autoridades estiman que remontan esta escada uns 5.400 salmóns todos os anos. A escada de salmóns está chea de turistas locais: aos escoceses encántalles facer turismo de turbinas, cisternas, presas e canles.

A compañía escocesa de hidroelectricidade ten varias destas escadas para peixes: unha vez vistas, non parecen nin tanta inversión nin moito menos. Pero abraia que unha compañía teña tanto respecto por algo tan básico coma o ciclo natural dun río. Está claro que estamos malacostumados.