Ao carón do balneario de Mondariz, e na deliciosa ribeira do río Tea, hai un castro impoñente que chama a atención de inmediato. Chámase Teutixón e para facelo, os seus construtores remexeron toneladas e toneladas de terra dunha ladeira inmediata, guiado por un criterio ou patrón de ubicación que se nos escapa, pero que sen dúbida ten que ver coa propia presenza do río, se cadra unha auténtica fronteira prehistórica.

Teutixón ten unha notable croa que se eleva quince metros, hoxe, sobre un fermoso bosque de ribeira. Un dilatado foxo rodea a acrópole e nel embarra e para a auga. Un pouco ao oeste, outra megaestrutura de terra separada da croa parece tamén pertencer ao castro, pero está como esgazada. Unha das características «rexionais» destes castros do Condado son estas estruturas esgazadas, grandes traballos de remoción de terras fóra da propia croa. Teutixón configúrase como un auténtico espazo monumental, espectacular, que debeu existir como tal alomenos ata a segunda Idade do Ferro. Alí fixo escavacións no seu tempo Peinador e os seus amigos, durante a efervescencia da construción da propia memoria de Galicia. A crónica da época confirma que no castro, baixo a terra, hai vivendas, cerámica, e utensilios. Pero non faría falta acudir a Peinador.

Hoxendía, en Teutixón acontece unha auténtica marabilla natural. O castro, abandonado, carece de camiño de acceso para humanos. Pero, sen embargo, está cheo de camiños de entrada e saída, unha vasta e labiríntica rede de paso para unha chea de pequenos mamíferos que atoparon, no interior desta fortificación, a paz necesaria para asentar os seus tobos e madrigueiras e un excelente refuxio mentres non andan de saídas noturnas ata as aldeas do arredor. O máis salientable, espectacular e fermoso é unha gran colonia de teixugos. Persoalmente, fascínanme estas colonias de teixugos que supoñen un magnífico espoñente do «urbanismo» e da socialización animal. Os teixugos asentáronse na parte occidental da croa, e téñena toda perforada cun sistema de grandes galerías. Cando atopan cunha liña de mampostería dalgún edificio, vana beireano. A cerámica, as pedras que topan polo camiño sácanas metodicamente ao exterior, de tal xeito que na entrada das galerías aparecen cerámicas típicas do sur de Galicia, ao redor do século II a.C. As galerías teixugas levan a cámaras perfectamente separadas, desde dormitorios ata outras funcións especializadas, e agrupan a pequenas comunidades durante décadas, e hai quen fala de galerías de máis de cen anos. Pero do visible, se cadra o máis fermoso e fascinante son as redes de camiños.

En efecto, estes mamíferos, bastante aferrados, metódicos e teimudos na súa vida cotiá, tecen vastas redes de camiños dos que non se moven nin improvisan. Todas as noites empregan os mesmos camiños para ir nunha dirección, e toman outros para viren noutra. De tal xeito que no alto da croa de Teutixón non medran as matorrancas toxeiras, senón que todo o itinerario pódese facer tranquilamente seguindo os propios sendeiros destes mamíferos. Animais de costumes moi fixas, a súa «urbanización» e as súas saídas están perfectamente orientadas cara os lugares no que obteñen alimento. Podía imaxinar, desde o Teutixón, cal era o camiño que levaba ata Mondariz Balneario, cal cara Mondariz, e como se percorren eses camiños.

Nai e crías de teixugo nunha gran madrigueira en Rois (A Coruña). Imaxe obtida con técnicas de fototrampeo polo grupo GEAS.

Non deixa de ser unha curiosa paradoxa. Hai dous mil anos, os homes moveron inxentes toneladas de terra desde unha ladeira próxima para construír unha acrópole monumental ao carón do río. Dous mil anos despois do seu abandono, outros mamíferos máis pequenos empregan a mesma acrópole mesmo con algunhas funcións parecidas ás dos outros mamíferos: protección e seguridade, e aproveitan dela o feito de seren solos brandos para crear unha vasta e robusta vivenda para xeracións de porcoteixos. Unha historia magnífica aínda por contar ben.

Rafa Quintía, por certo, falou tamén do Teutixón.

Serafín González Prieto promove esta campaña que xa leva -á altura de publicarse este post- 40.000 sinaturas, contra a decisión do Goberno galego de dar porta aberta a multinacionais da especulación mineira para emprender un dos máis infames programas de explotación colonial do noso territorio. Isto non pode ser: ten riscos serios para o medio, para a paisaxe como recurso económico e social e vai contra unha idea de economía intelixente e sustentable: aquela que xenera infraestrutura e solidez para poder preservarse no futuro. A decisión do Goberno de permitir estas explotacións é gravísima, pero entre todos podemos conseguir que esquezan esta perigosa liña política de connivencia con certos lobbies (nunca recoñecerán o erro). Esta é a ligazón para facelo.

A ligazón aquí. Para os amantes de pasar horas en Google Books ou nas coleccións dixitais de Galiciana ou as Bibliotecas Nacionais francesas ten ademáis, moita coña.

Visto no restaurante Cantábrico (A Fonsagrada).

Fotos: Sole

Hai poucas sensacións tan fermosas coma esta: é a primavera, e os fentos están enormes, verdes, bébedos de clorofila, e o sol da primeira mañá escorrega pola ladeira, escorrega polos fieitos e entre as árbores, como aquí. Estamos no PRG120, o Roteiro dos Penedos da Picaraña, na parroquia de Arcos (Ponteareas). O roteiro percorre unha inmensidade forestal, pero faino centrándose nesa marabilla natural que son os batolitos graníticos que ateigan os montes do occidente galaico.

A través de sete quilómetros de doado percorrido, entrando no monte, atravésanse castros. O sendeiro chega ata unha capela con via cruces no alto da Picaraña, onde o monte domina todo o val do río Tea, e desde a campa da ermida baixa na procura de máis penedos. Un pequeno fallo é que non se adentra no máis notable punto cultural do monte, a fortaleza que está detrás da ermida e que foi o castelo desde o que Pedro Madruga de Soutomaior acosou ao castelo do Sobroso. Fican bastantes restos arqueolóxicos desta fortaleza medieval por aló ciscados.

Detrás da capela está o castelo roqueiro de Pedro Madruga (non sinalizado, incomprensiblemente, na ruta)

Pero o sol lévanos entre os piñeiros e a fragancia balsámica, pegañenta das árbores enormes, vainos asulagando no noso percorrido. Os batolitos, que xorden no medio da frouma, agachan coviñas acondicionadas cos seus muriños, nos que pastores e gandeiros durmiron soños preproletarios, laxes agarradas ás historias dun mundo que xa non se recoñece, como aquelas da malla, cando aquelas ladeiras hoxe boscosas foron campos do duro centeo, ou pedras como a famosa Pedra do Equilibrio, que levan miles de anos tentando á fortuna con notable éxito.

Aquí tedes o roteiro en Wikiloc. En dúas horiñas e pico fixestes un delicioso percorrido.

Esta historia é ben divertida. Cando publicamos o baixorrelevo agachado baixo o coro da igrexa de Vilar de Perdizes, que ten moitas probabilidades de representar ao deus Reue Larouco, a suprema divindade do panteón galaico, un dos contactos máis curiosos que tivemos foi o do médico que organiza o congreso anual da Sociedade Galega de Uroloxía, solicitando a Sole Felloza permiso de reprodución da imaxe. E velaquí está, o Larouco convertido en patrón pagán dos urólogos de Galicia (e por motivos ben merecidos ;-) ):

Que debe ter unha serie histórica para que funcione a estas alturas de século? Esencialmente, dúas cousas, as dúas indispensables. A primeira, e fundamental, é que unha serie histórica é forzosamente unha proposta estética, algo que se diferencia do convencional e que de algún xeito establece unha proposta visual diferenciada dunha narrativa do presente. Todas as series históricas que teñen triunfado nos últimos anos son series dunha estética fina e delicadamente traballada, dunha construción que non fica na ambientación, senón moito na postprodución. Por outra banda, o segundo elemento fundamental é de perogrullo: a serie histórica debe ter unha historia. É dicir, debe ter unha serie de tramas consistentes que, en certo xeito, se esquenzan das grandes liñas mestras trazadas polos acontecementos coñecidos e comecen a camiñar por si soas ao carón das grandes preguntas e os grandes dramas do ser humano, deixando atrás os manuais.

Nin que dicir ten que a serie Vikings ten a primeira, a estética, desde o primeiro segundo do primeiro episodio: unha liña visual moi interesante que se plasma xa de xeito maxistral nesa turbia cabeceira que é unha delicia, con ese achado visual enorme que son os barcos vistos desde o fondo do mar. Sen embargo, ata este episodio cuarto que veño de ver non lle acabei de ver o punto á historia que se contaba. Se cadra a expresión hienesca do protagonista, interpretado polo australiano Travis Fimmel, que resultaba certamente desacougante cos seus risos no medio dos espectáculos de tensión, non acababa de ser entendida, pero é o que o argumento patinaba. Resulta imposible crer que os vikingos descoñecen a existencia dos pobos do Atlántico e prantexar, desta volta, ao protagonista coma un novo Colón que se basea en novas tecnoloxías para chegar á abadía de Lindisfarne, e facer bascular as tramas a partir de aí. Ou manter un elenco de personaxes se cadra demasiado plano. No cuarto episodio todo parece cambiar: as personaxes evolucionan, medran e fanse considerablemente complexas a través do primeiro gran nó da trama, o enfrontamento entre Ragnar e o conde, un enfrontamento conducido ao inevitable. A partir dese momento a serie parece prosperar, e ser capaz de harmonizar o que ten que contar: a viaxe como forxa dun líder entre a Idade do Ferro e a Idade Media, e o gran movemento bélico e histórico que bateu a Europa atlántica e mediterránea da Alta Idade Media.

Aquí vai o trailer:

Fotos: Sole

Eu creo que un dos praceres gastronómicos galegos máis grandes é o fastgood das feiras. Ollo, fastgood (rápido e bo) pola contra do fastfood (comida rápida). Polbo á feira, callos ou carne ao caldeiro son os pratos estrela dos días de feira. Que os galegos somos xente especial témolo claro desde hai tempo, pero un nunca deixa de sorprenderse. Temos unha amiga nosa moi moderna que os domingos confesábanos que ela facía o brunch (esa comida que substitúe ao almorzo e ao xantar de domingo tan de moda nas grandes cidades). E onde o fas?, preguntámoslle. Pois na feira de Padrón, contestou toda convencida. E era evidente e claro, onde mellor.

Non quedan moitos lugares así, pero todas as vilas de feira maior, como esta de Ponteareas, capital do Condado, teñen a gala un lugar coma o Bodegón Severo. Ou sexa, ateigado de xentes diversas os sábados da feira, mesa corrida, pratos fumegantes, cuncas a rebordar, conversa a máis decibelios que un campo de fútbol e palillo satisfeito na boca. Lugares paisanos, onde o lacón asado, a carne ao caldeiro, o pulbo á feira ou os callos son menú para os que veñen por sotavento e marchan por barlovento. Os ponteareáns levan moi a gala isto dos callos, e hai que crelos, porque presumir dun xantar que se cociña e valora por todo o país significa botarlle valentía ao asunto. Aquí, no Severo, os callos son asunto serio e heterodoxo: saen da cociña con pasta e patacas, ademáis dos consabidos garavanzos! Nós seguímosllos cun bacallau guisado, cocido en tanta sustancia que non se podía distinguir a pataca da carne do peixe. Regamos o asunto cuns bos tintos do Condado, florais e pura froita na boca e chispa na testa. E, para rematar, non podía ser menos, ese requeixo das Neves con mel; ha de ser cousa da distancia, pero antollouseme que nisto do requeixo cada kilómetro viaxado é un inferno para esta delicada especie alimentaria.

Que rico estaba o requeixo, intenso e profundo, ácido e aterciopelado, aquí servido nestas rebuldeiras mesas do Condado, onde cabo dun está un inmigrante retornado de Miami e alí ao fondo outro do Brasil. Dous de Venezuela buscan onde apousentar, e un portugués sinálalle un oco no recanto, mentres o carpinteiro xubilado do meu carón demanda á pousadeira dous litros de augardente para o seu café, ao que despois só lle incorpora dúas cautas gotas.

O asunto saiu a 10 euros por cabeza. O Bodegón Severo está en Morales Hidalgo, 3. Grazas pola recomendación, Anxo!