Unha das claves da evolución de Apple nos últimos anos para min foi a capacidade de converxencia das súas estratexias de software e hardware. É o máis impresionante do seu modelo de negocio pero tamén da súa traxectoria de innovación: como iTunes deu paso a iTunes Store e como a iTunes Store se dotou de Apps mentres saía o iPhone, e como logo ese modelo se aplicou nos ordenadores a partir de MacOs Lion…

O outro día vin con asombro a presentación de Apple para Educación e, especialmente, o seu novo concepto de libro electrónico, multimedia e interactivo, para o cal dota aos usuarios dunha ferramenta -evolucionada na súa interface desde Keynote, non desde Pages, e iso evidencia a filosofía que hai detrás- para a creación deses libros. O iBooks Author, gratuíto, acaba de facer vello a formatos coma o ePub. Asumindo que non é un formato estándar, asumindo que só traballas para unha plataforma e un dispositivo -o iPad- o usuario non fai en realidade libros electrónicos, senón aplicacións -e ese é outro concepto determinante-. Cando probei o software, vin os libros electrónicos, decateime de que Apple está en condicións de crebar o mercado dos libros electrónicos pouco despois de que comece a irrumpir, e cambialo totalmente de dirección. Fíxoo coa industria do software xa: cambiando os seus modelos de desenvolvemento de software doméstico e creando un novo ecosistema de pequenas empresas desenvolvedoras de apps, mesmo en países como Galicia. Dá igual que sexa compatible ou non, a efectos prácticos, do mercado e dos usuarios: o que predomina é a efectividade e o uso.

Como digo, estamos probando o software e ten potencialidades impresionantes para a narrativa multimedia. De feito, por fin son libros con narrativa multimedia. Son libros para xeracións dixitais, ás que lles parece o lóxico mesturar e combinar soportes. Para que Apple triunfe na educación -e isto tamén é o obxectivo por detrás- significa que TODOS os estudantes do colexio deberan pasarse aos iPad para estudar. O contexto económico actual non propicia estas aventuras e Apple é especialmente rácana para crear experiencias piloto en Europa, como as que facía Microsoft no seu tempo. Pero iso non quita que o modelo estea en camiño, e que haxa que seguilo con atención. O mercado do libro escolar é importantísimo, pero xógome algo que nesa senda máis ou menos coherente que segue Apple na última década, non é o último paso da fiestra de explotación económica.

Galicia é un país pequeno, e o que teñen os países pequenos; o problema dos países pequenos é que tenden a facer unha moral pequena, acorde á nosa circunstancia. Subordinamos o que temos, o que fixemos, a niveis intermedios. Pero isto que vos presento hoxe, vouno dicir xa, é para min unha das grandes pezas de retórica do século XX no mundo, algo capaz de remexerte por dentro e transformarte, aínda que sexa por cinco ou dez minutos. É este vídeo que vos quero amosar, e que é parte da colección orixinal As Nosas Voces que foi editando o Consello da Cultura Galega ao longo dos 90 en cassete e que agora estamos a redixitalizar gradualmente.

Isto que podedes escoitar aquí (avancei no vídeo de Youtube ata o momento no que comeza a parte intensa do discurso) é, ao meu ver, unha das grandes pezas retóricas do século XX polo que representa. Estamos en Bos Aires, en 1955. A colectividade galega financiara a viaxe a Bos Aires de Don Ramón Otero Pedrayo, un dos eslabóns do que significou Galicia antes da Guerra Civil, un dos poucos que puido ficar no país. Neste acto estano a despedir, de volta a Galicia. Sitúense: estamos nun salón ateigado de xente, despois de xantar. Hai que imaxinarse o salón cheo de fume, as copas de coñac, máis ou menos rematadas, os panos da man sobre as mesas, os manteis enrugados e unha manda de exiliados e emigrantes de todas as clases sociais.

Aquela xente sabía o que eran os símbolos. Crían nos símbolos. Eu recoméndote que escoites estes dez ou quince minutos coas luces baixas, para prestar atención ás voces que se escoitan atrás, á profundidade da sala. Vas escoitar, de súpeto, a historia da Europa do século XX. A historia dos emigrantes, a historia dos exiliados que tiveron que marchar do seu país por pensar diferente, esas historias difíciles, pero tamén as luminosas. Van escoitar a historia da perseverancia, da transmisión, da cadea, das pequenas nacións que teiman en agromar tralo Rexurdimento e o romantismo do XIX. Suárez Picallo sabe que esta despedida é para sempre: que Otero non vai volver, e el nunca vai retornar para Galicia, pero fala con tal autoridade moral, con tal forza espiritual, que o seu discurso é capaz de traspasar séculos e pór a pel de galiña, porque en certo xeito, as verdades que pronuncia Suárez Picallo hai que seguir pronunciándoas e afirmándoas. Neste discurso -unha peza que debera figurar en todas as antoloxías de retórica do século XX, canda I have a dream, e non bromeo- está a fenda, as arelas, as derrotas e o futuro, sempre o futuro, de Galicia. Escóiteno. E dígolles máis. Fáganllo escoitar a outra xente.

Para que fagas unha preescoita rápida, o vídeo comeza máis adiante, xa metidos de cheo no discurso de Ramón Suárez Picallo.

Unha divertida compilación de frases habitualmente repetidas polos neoiorquinos. O punto no que o tópico se fai, en parte, verdade. :-)

Con moito gusto e emoción participarei o 3 de febreiro ás 18:30 no ciclo Ler para saber A ciencia, que organizan as modélicas bibliotecas do concello de Oleiros. Será na Biblioteca de Rialeda (Perillo, Oleiros). Neste caso, darei unha conferencia para nenos e todo o que queira sumarsea partir de 10 anos de idade. Coñeceremos aos viquingos, as verdades e os mitos sobre eles, viaxaremos no tempo ata a Galicia do século X, aprenderemos a ler e interpretar textos históricos e teremos que resolver enigmas e situacións provocadas por estes díscolos normandos. Pero poño o programa enteiro porque me parece un luxazo que os nenos poidan disfrutar na súa biblioteca de semellante plantel de especialistas. Con frecuencia, neste país pensamos que as cousas caen do céo e non é así: toda esta xente está aquí porque quere estar, desinteresadamente, e porque hai un equipo de xestores culturais que decide facelo. Aquí está o programa enteiro en grande (pdf).

Eis Ler para saber A CIENCIA !!!
Charlas científicas e obradoiros dirixidos a nenas e nenos, a partir de 10 anos, adolescentes e público en xeral. Lugar: Biblioteca Central Rialeda. Perillo. Horario: 18.30 h.

27 de xaneiro
«A vida nos mares do pasado: obradoiro de paleontoloxía para nenos/as»
Dr. Roberto Bao Casal, profesor titular da Universidade da Coruña, Departamento de Ciencias da Navegación e da Terra, área de Paleontoloxía.

3 de febreiro
“Repúblicas de Homes Libres: na procura dos viquingos en Galicia”
Dr. Manuel Gago Mariño, profesor asociado da Universidade de Santiago de Compostela,
na Facultade de Ciencias da Comunicación. Director de culturagalega.org, portal de divulgación do Consello da Cultura Galega.

10 de febreiro
«Enerxías renovables para o século XXI»
Dr. Óscar Cabeza Gras, profesor titular da Universidade da Coruña, Departamento de Física, área de Física Aplicada.

2 de marzo
“Petróglifos de Pena Furada”
Antón Fernández Malde, arqueólogo, director da equipa de investigación do Castro das Travesas.

9 de marzo
«Queres xogar con sólidos, líquidos e gases? Evapórate!»
Dra. Socorro Castro García, profesora titular da Universidade da Coruña, Departamento de Química Fundamental, área de Química Inorgánica.

16 de marzo
«A sorprendente utilidade das matemáticas»
Dr. José Manuel Rodríguez Seijo, profesor titular da Universidade da Coruña, Departamento de Métodos Matemáticos e de Representación, área de Matemática Aplicada.

23 de marzo
“O xardín de Mendel”
Dr. Andrés Martínez Lage, profesor titular da Universidade da Coruña, Vicedecano de Bioloxía, Departamento de Bioloxía Celular e Molecular, área de Xenética.

13 de abril
«Que noxo de ciencia!»
Francisco Doménech Casteleiro, químico, responsable da páxina web dos Museos Científicos Coruñeses (=mc2).

20 de abril
“A auga é para mollarse”
Francisco Armesto Ramón, biólogo, director técnico de proxectos dos Museos Científicos Coruñeses (=mc2).

27 de abril
“Unha viaxe á máquina da mente”
Dr. Xurxo Mariño Alfonso, profesor contratado da Universidade da Coruña, Departamento de Medicina. Investigador en Neurofisioloxía (Grupo Neurocom), divulgador e membro do Consello da Cultura Galega.

4 de maio
“Socorro! A Química rodéame!”
Dr. Moisés Canle López, profesor titular da Universidade da Coruña, Vicedecano de Química, Departamento de Química Física e Enxeñaría Química, área de Química Física.

Non sei se lembras que en maio publiquei (eu e moitos medios) o achado dunha estela do Bronce Final no concello de Castro de Val (Ourense). Xa nos comentarios daquel post víase que a cousa non ía acabar ben. Onte La Voz de Galicia publicou que Patrimonio ameazou con multar ao descubridor da estela se non a entrega a Patrimonio para que sexa depositado no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense, un museo que está pechado, sen datas de reapertura, e que só ten unha pequena parte da colección aberta ao público nunha dependencia provisional. A multa que lle «ofrece» Patrimonio ao descubridor está entre 60.000 e 150.000 euros.

O señor José Luis Lozano, descubridor da estela, quería, igual que o concello de Castrelo de Val, que a estela ficase no municipio, ben preto de onde se atopou, no museo etnográfico da localidade. Chegouse a falar de facer unha réplica que puidera estar, novamente elevada, in situ, no lugar no que se atopou a orixinal durante miles de anos. Non son técnico, pero esta estela non é metal, nin son restos orgánicos, nin nada que precise dunhas condicións de conservación especiais alén das lóxicas tarefas de adaptación dun espazo. Castrelo de Val ía destinar unha sala completa ao achado e o seu contexto.

Durante estes meses, as relacións entre a xente de Castrelo de Val (tanto o alcalde coma o descubridor, ou o dinámico investigador local, Bruno P. Rúa), Patrimonio e o Museo Provincial foronse enturbiando. Legalmente, Patrimonio ten todo o dereito do mundo a reclamar a peza e reubicala no depósito provincial, que neste caso é o Museo Arqueolóxico provincial. Na práctica, esta política é moi selectiva: os museos só reclaman aquelas pezas que lles interesan (as espectaculares) e, se non hai un especial interese, miliarios, aras en mal estado de conservación e similares quedan tirados por aí ou permanecen depositados discretamente en condicións paralegais ou alegais en museos locais. Neste caso, enfróntanse os intereses dunha entidade -o Museo Arqueolóxico- cos dunha comunidade local -que fora capaz de comprender a relevancia do monumento e queríao converter en parte do capital simbólico dun espazo envellecido socialmente que precisa todo tipo de mecanismos para manter dinamismo social.

Este desencontro é unha mágoa e unha enorme perda de oportunidades. A estela de Pedra Alta podería ter sido o banco experimental dunha nova política de patrimonio apegada ás comunidades locais, que non alienase as pezas arqueolóxicas e que as ubicara ao carón da comunidade na que foron atopadas. Son enormes instrumentos didácticos e xeneradores de identidade en potencia. Xa comentamos anteriormente a necesidade urxente de cambiar a Lei de Patrimonio (e alí volveu saír o tema da estela de Pedra Alta). A xestión feita desde a Dirección Xeral de Patrimonio non foi nada responsable, neste sentido. Como sinalou Bruno P. Rúa a La Voz de Galicia, este tipo de actitudes provocan que a xente perciba o patrimonio como un problema, e que se atopen algo se preocupen máis en como desfacerse del que en entregalo, e evitar ter na casa disgustos cun mesmo e coa familia.

A xente de Trafikografiko, unha revista dixital, aproveitou o TEDxGalicia para facer unha serie de preguntas aos relatores convidados. Hai reflexións moi interesantes. Tamén aparezo por aí falando de novas tecnoloxías e persoas maiores.

Quesadillas e taco pastor no Belmont (Carballiño). Fotos: Sole

Mole no Belmont (Carballiño)

A maior achega gastronómica da emigración americana no século XX á gastronomía galega foi sen dúbida a Parrillada e o Churrasco, ata o punto non só de cambiar a fisonomía das estradas galegas, senón de converterse nun prato que moita xente pensa que é parte do kit tradicional da gastronomía do país desde tempos de María Castaña. E ben pensado, por que non? As identidades culinarias son asunto moito máis dinámico do que pensamos.

Pero coa cantidade de países polos que andiveron os nosos emigrantes, o curioso é que non vexamos máis diversidade culinaria: algún bar de aldea anímase cunhas arepas, ou algúns emigrantes alemáns atrévense co apfelstrudel e similar. Son illas exóticas, que sobreviven moitas veces no rural mellor que nas cidades, se cadra porque canda os propietarios do bar, as comarcas do país tamén son abundantes en retornados dos mesmos territorios. Dentro destas aventuras morriñentas, alucínanme os restaurantes mexicanos do rural e das vilas galegas: supervivintes dignos nun territorio ao que non lle convencen os restaurantes exóticos, pero xa se sabe que México é distinto. ;-)

Chamei ao restaurante Belmont, no Carballiño. [T:988 272 460] Tiña anotado no bloc de notas do teléfono este nome de local. Desde logo, non me soaba moi mexicano, pero debía selo: Paula -carballinesa de pro- recomendáramo moitísimo.

-E mire, pero aí fan cociña mexicana? -preguntei.
-Levamos vintecinco anos facéndoa, señor -contestou pacientemente o propietario.

Así que, seguramente, no Carballiño, este pequeniño restaurante de cinco mesas (planta baixa) debe ser dos mexicanos máis antigos de Galicia. Non é o único restaurante azteca do Carballiño, por certo, e alí vese a saudade dos carballineses retornados que quixeron facer unha vila con skyline ás portas do Ribeiro, pero que viviron tempos felices en México. E é que este picante do demo tira.

O Belmont é, sen dúbida, un dos tres mellores restaurantes mexicanos de Galicia. Quesadillas, enchiladas, tacos pastores…todo está ben executado. Pratos máis complexos coma o mole, nos que se demostra a pericia da cociña, tamén excelentemente resoltos. Cunhas cervexas negras Modelo, a historia saíu en 24 euros por cabeza (o mole é caro). Moi recomendable.

Mesón Mexicano. Tourón (Ponte Caldelas). O Mesón Mexicano de Tourón tamén é outra destas sorpresas do rural, desta volta pontevedrés. Tamén rexentado por unha familia de emigrantes retornados de México, trátase doutro compendio da gastronomía mexicana, ben resolto, ideal para ir probalo antes ou despois dunha excursión á fermosísima área de petróglifos de Tourón, monte arriba, ou perderse por toda esa fermosa comarca.

Fenrando Suárez, presidente do Colexio de Enxeñeiros Informáticos de Galicia e máis eu mantivemos unha conversa no Obradoiro -amenizada, por suposto, coa gaita do arco de Palacio- para V Televións sobre o peche de Megaupload e o xeito en que os gobernos europeos e norteamericanos están a lexislar ao redor da circulación e distribución de obxectos culturais.