Publicado o 22 / Abril/ 2014 en: Libros

Cando Mario coñeceu a Clío: a Historia na industria cultural

Con este divertido título: Cando Mario coñeceu a Clío: Isto é outra Historia!!, a Delegación de Alumnos da Facultade de Historia de Ourense organiza unhas xornadas sobre como se representa a Historia en campos tan diversos coma o audiovisual, os videoxogos, o cómic..o xoves, Manel Cráneo e máis eu teremos a honra de presentar un pouco un making of de Vento e Chuvia, das relacións entre fantasía e historia, e como se constrúe unha mitoloxía factible, pero imaxinaria, nun contexto cultural determinado. Temas apaixonantes. Se queredes, vémonos no Salón de Graos da Facultade de Historia de Ourense, o xoves 24 ás 16:30! Parabéns, por certo, a profes e alumnos da Facultade por unha idea tan orixinal.

Publicado o 22 / Abril/ 2014 en: Diario, Roteiros

No murmullo do canón: o roteiro do río Arnoia (PRG-143)

A primavera petou. A primavera estirou os brazos coma un xigante que levara durmindo a sesta, metido nunha cova, varios anos. E xa nos costaba recoñecer tantas cores, tanta vida, e tanta natureza asomando baixo un sol morno, apetecible, aínda fresco pero no que se percibe o cheiro dozón do polen. As terras de Celanova son un pequeno paraíso descoñecido, no que en función das sombras e orientacións das montañas prodúcense cambios radicais e poderosos de vexetación, oscilando entre o Mediterráneo e o Atlántico. E os montes saben moito aquí de luces e sombras.

O río Arnoia, que agarima mansiño Allariz, ponse aquí bravo, nestas terras de Cartelle, de Gomesende; colleitou augas de aquí e acolá, regueiros, regos, regatos e ribelas, respirou fondo e introduciuse no seu propio canón, enchendo o fondo profundo dos montes dun caudal incesante, azul, que por veces repousa agarimoso e outras colle velocidades de desxeo pirenaico. O canón alterna os seus bosques, as devesas cos bosques de sobreiras, e o aire énchese da fragancia de miles de flores.

Estamos no roteiro de sendeirismo PRG-143, o Roteiro do Río Arnoia. Un itinerario un tanto confuso, que nós fixemos de 14 kilómetros pero que, posiblemente, ficaría redondo nuns oito ou nove. O roteiro sae da aldea de Escudeiros, cun notable cruceiro e peto de ánimas, e de alí baixa ata o canón do Arnoia. A xoia da coroa é o paseo polo canón. Faise pola antiga canle dunha central eléctrica, que vai seca durante varios quilómetros de decorrer fragoso, cantís serráns e río encanado. Agora ben, ollo que hai truco. Coas chuvias do inverno, a primeira parte da canle, uns 100 metros, está inundada. Hai que facer equilibrios sobre o murete que divide a canle do río ou, iso recoméndoo eu, descalzarse e camiñalos pola canle, coa auga fresca e deliciosa do Arnoia correndo polos teus pés, e os teus pés pisando os liques e algas de río que tapan a fondo deste primeiro tramo da canle.

arnoia_1
O río e máis a canle inundada pola que tes que andar ata chegar á canle seca.

Superado este escollo, o resto é un paso marabilloso pola canle, unha subida dura ata o castro do coto de Seoane. Alí quedarás coas gañas de pasar. Obsérvese nestas fotos a guarnición defensiva actual do castro.

arnoia_7

arnoia_8

E logo descenderás outra vez, case a rolos, ata o Arnoia, noutra parte do canón. E chegarás ás terras, aos bosques impenetrables nos que don Antón Alonso Ríos, presidente do Consello de Galiza, o goberno galego no exilio, repousou, convertido nun moinante, o siñor Afranio, trala Guerra Civil. Aquí, nestes canóns, nestas aldeas arruinadas hoxe por todos os exilios políticos e económicos desta terra, viviu o siñor Afranio, escondido en tobos, durmindo en palleiras, sentindo o rolar dos muíños batidos polo Arnoia. Máis alá, o roteiro chegará ao Viso, e o silencio do lugar no que os homes foron, e o lugar do que os homes marchan, acompañaranos ata o lavadoiro, que xa non lava nada, e nos sacará do lugar polo camiño de Defuntos. Defuntas están as casas. Vizosas as carballeiras que o rodean. E logo xa todo é monte. Monte, túmulos megalíticos que desafían as liñas do céo. Santuarios inacabados. E o ceo azul e limpo das pouco coñecidas Terras de Celanova.

arnoia_8

Fotos: Sole Felloza

monterrei
Publicado o 21 / Abril/ 2014 en: Diario

Un castelo para todo o mundo

Máis que interesante todo o que está a suceder ao redor da cidadela de Monterrei, por moitísimos motivos. O primeiro: decatarnos decomo a percepción social do patrimonio e do que é posible facer con el está a cambiar na sociedade galega, e non só no ámbito estritamente urbano. As obras de Monterrei non significan expropiación de terras novas, asulagamento de leiras, ou permutas de propiedades. Todas estas persoas manifestáronse o outro día en prol dun ben común e contra un xeito moi concreto de xestionar o patrimonio cultural. Nun territorio aparentemente pouco estruturado socialmente, a protesta a prol do Castelo de Monterrei xenerou, a través das redes, esa “identidade horizontal” da que fala Manuel Castells.

Durante moito tempo, a xestión do patrimonio cultural foi así de bruta, así de avasalladora, e parecía tan habitual como agora nos parece escandaloso o procedemento levado a cabo aquí pola Xunta. Para min, un dos factores de traca é o de facer un parador novo ao carón dun edificio público que xa ten esa función, no canto de reformalo (e sobre todo, repensalo). O non aproveitar unha xoia tan valiosa coma este castelo como un centro potenciador dos inmensos recursos dunha comarca que é a porta de entrada a Galicia, evidencia un xeito de entender a política e o turismo propias do franquismo, cando era o edificio en si, o Parador, o vertebrador do territorio. Hoxe sabemos que non é así, nin a función dos Paradores pode ser esa. Monterrei merece un proxecto máis ambicioso, máis intelixente, máis rendible económica, laboral e socialmente que a obra bruta que queren facer. Porque lle podemos esixir moito máis aos políticos e debemos facelo. E porque o patrimonio cultural non é unha reliquia do pasado, é unha ferramenta do presente para facer avanzar ás nosas sociedades, pero é unha ferramenta que se constrúe desde o diálogo, non desde o cemento. A ver se o damos entendido dunha vez.

Foto: historiamonterrei.blogspot.com.es

Publicado o 20 / Abril/ 2014 en: Notas arqueolóxicas

Unha batalla en Morgade con epílogo en Auschwitz

O señor Pepe de Morgade é falador. El é propietario dun galego riquísimo, de gran complexidade, unha lingua preparada para “contar o que faga falta”. Está tranquilamente sentado, vendo pastar a unha burra de tres anos, empreñada por segunda vez, e á súa primeira cría. E el descríbenos con certos pormenores un relato que non é moi habitual atopar: unha batalla medieval. Está referíndose á Torre de Morgade, en Ordes, posiblemente un dos establecementos militares máis ao norte da casa dos Moscoso, elevado ao redor da segunda metade do século XIV cun curioso procedemento: cada sobrado construído debía significar a destrución dun sobrado da veciña fortaleza de Moscoso. A Torre xogou un papel determinante nas guerras nobiliares do século XV e foi derrubada, ben polos irmandiños, ben máis probablemente por Fernando de Acuña, o delegado dos Reis Católicos encargado da “doma de Galicia”. Vasco de Aponte alude intrigamente a que Morgade “confería con muchos señoríos extraños y mucho espantaba”.

Pois ben, o señor Pepe contounos o seguinte:

-Aquí había moitas torres destas no tempo dos mouros. Aquí na Torre a casa estaba arriba do curuto, que hai tres ou catro ferrados de terra planos. Os nosos vellos contáronnos que unha vez había unha guerra aí, porque había bandos enfrontados os uns contra os outros. E había un monte, que lle chamabamos Monte do Prado, que tiña os piñeiros recén prantados, e por ese monte chegaron os dun bando, eran uns douscentos, e os de dentro da Torre comezaron a tirar neles e acabáronlle coa prantación. Disque mataron a case todos. Colleron a uns cantos, pero un zafouse e contouno todo. A todos os que apresaron metéronos nunha cova e quitáronlles a roupa, botáronlles gasoil encima e afogáronos a todos, morreron todos.

Nós quedamos bastante estrañados co final do relato, tan estraño no esquema habitual de lendas que non sabiamos que pensar. Ata que o vello, continuando a conversa, aclaraounos:

-Eu estiven dous años en Alemaña e vivín a Guerra Civil. Aquelo foi moito.

Publicado o 20 / Abril/ 2014 en: Paparotas & Co

Fraga, Soares e a “mellor comida”

Da moi interesante entrevista que lle fai hoxe Carlos Punzón en La Voz de Galicia a Mario Soares, na que se observa a intrigante reacción de Franco ante a Revolução dos Cravos, quero gardar esta anécdota. A historia de seu é boísima, pero se aprofundamos máis, veremos en Fraga a actitude típica de moitos políticos galegos sobre a gastronomía: a dificultade case xenética de recoñecer a diversidade e a modernidade para a gastronomía do país, en fértil e rica convivencia coa culinaria tradicional. Esta actitude de Fraga, que é a de moitos políticos -e non políticos- actuais, é en parte responsable de que a excelente gastronomía contemporánea de Galicia non teña máis recoñecemento internacional. Neste país, a diversidade, a pluralidade, o distinto, sempre pesa, sempre é temido, sempre é rexeitado.

-Desde aquella nos hicimos amigos, sí. Le voy a contar otra historia. Una vez me invitó a ir a Galicia y estuve cinco o seis días invitado por Fraga ya como presidente de la República. Fraga empezó a enseñarme punto por punto Galicia, pero empezó por preguntarme: «¿usted prefiere comer cosas chik, o lo que yo creo que es lo mejor?». «Lo mejor, como es evidente», le dije. Entonces fuimos hasta las tabernas a comer, a comer y a comer, hasta tal punto que mi ayudante de campo quedó incapaz de funcionar, porque comió tanto, tanto, ¡jajaja!… que se puso muy malo, de verdad. Luego le invité yo a venir a Lisboa. Hablé con el jefe del mejor restaurante de entonces y le dije que trajera lo mejor, en langostas, en vinos, en carne, en pescados: «ponga todo ahí porque mi invitado es buen comedor, le gusta comer y come mucho». Y así fue, Fraga comió lo máximo que podía. Y yo al final le dije: «Fraga, ha de reconocer que aquí en Portugal se come muy bien también. ¿Lo reconoce, o no?». Y él respondió una cosa terrible: «Sí, es verdad, sobre todo cuando el restaurante es de un gallego como este». Yo no lo sabía y él sí, ¡jajaja!.