(vía)

Remato de ler a monumental obra de Francisco Burillo Los Celtíberos. Etnias y estados, unha complexa síntese da situación actual do coñecemento ao redor da estruturación étnica e territorial dos grupos do val do Ebro, Alto Douro e o Sistema Ibérico. O libro -que non é divulgativo, senón inserto no debate académico- é unha edición actualizada que incide nalgúns dos grandes acertos da primeira versión, como é a análise da numismática indíxena para observar a territorialidade de pobos dos que, en numerosas ocasións, as únicas referencias nos chegan a partir dos historiadores romanos.

Un dos elementos máis chocantes desde unha perspectiva galega -os libros sempre se len desde unha perspectiva próxima- é o proceso de conformación dos grandes oppida celtíberos. O proceso, que aínda non está claro de todo, vai sucedendo desde o século IV e o III a.C. en boa parte dos casos -aínda que Burillo menciona algunhas cidades anteriores, fundadas contra o século VI a.C.-. Desde a nova perspectiva da arqueoloxía galega, o proceso é bastante chocante. Case todas as escavacións levadas a cabo nos últimos anos nos castros galegos revelan abracadabrantes datas fundacionais que se remontan moitos séculos atrás, ata o Bronce Final, falando dunha continuidade de hábitat mesmo en castros que respondían a modelos do que ata hoxe se consideraba típico do Ferro II -a fase máis característica do mundo galaico e máis próxima á conquista romana. É dicir, que os castros galaicos son ben anteriores aos oppida celtibéricos. Pero ollo, un castro de hectárea e media non é o mesmo que un oppidum de dez en ningún dos sentidos.

Nas hipóteses que manexan os celtiberistas como Burillo, a conformación de grandes oppida foi un proceso complexo, no que previamente se despoboaron poboados próximos en relación coa fundación do novo asentamento. E a construción das grandes cidades e do fenómeno urbano non proviría dunha dinámica comercial ou de elites (ou non só), senón como síntoma de resposta fronte a un poderoso agresor, Roma, que trala derrota de Cartago tiña a conquista de Hispania como terreo abonado. De feito, nos tratados de paz romanos cos celtíberos prohíbese a fundación de cidades, que se revelaban como instrumentos eficaces de defensa contra o poder das lexións. Fixádevos tamén en como choca isto con aquel tópico da guerrilla como modo de actuar inmemorial por estas terras.

Obviamente, non podo menos que conectalo cun proceso similar en Galicia. Como lembrarás dun post anterior, a fundación de Lansbrica, da cidade de San Cibrán de Lás, dase nun momento bastante tardío para a media galaica: no século III. Aínda que non está publicada moita documentación ao respecto, a xente de Terra Arqueos -responsable de boa parte das campañas actuais en Lansbrica- fixo sondaxes nos castros da veciñanza de Las. E o proceso foi similar que na Celtiberia. Todos parecen estar abandonados no momento de fundación de Lansbrica, como se os dous procesos estiveran encadeados. Lembraredes que naquel post falabamos de que a hipótese dos arqueólogos ía por aquel sentido: Lansbrica como unha fundación de xentes de alén do Miño, que constrúen unha nova vida e cidade desde cero ao norte do río. Ao ler o exhaustivo traballo de Francisco Burillo non puiden deixar de pensar se, efectivamente, o proceso de agrupamento indíxena non foi similar aquí que no mundo celtíbero: unha resposta ante o mundo que en breve ía cambiar con rapidez e brutalidade.

Grazas a Alejandro Lamas coñezo esta foto de Ramón Caamaño. Está tirada nalgún sitio da Costa da Morte ao redor do ano 1929 e representa unha lareira galega clásica que polas súas dimensións encaixa bastante ben na área da costa. Pero obviamente, se observades a foto, hai unha chea de detalles interesantes. O que máis me chama a atención é o rapaz cociñeiro. Observádeo: vai vestido co uniforme profesional do seu oficio á altura do ano 29, cunha elegante garabata e chaleque. A diferencia do ambiente un pouco disipado do seu contorno, el está centrado no servizo, con esa seriedade que tamén collen fronte á cámara os cociñeiros máis noviños cando os fotografías hoxendía. O rapaz se cadra sexa o fillo desa familia, pero aquí estamos vendo a transformación social en Galicia: el debe traballar nalgún hotel ou restaurante, seguramente cunha tecnoloxía culinaria moi superior, e aquí está, algo desubicado a nivel vestimenta, na vella e noble cociña familiar. Por certo, que plato pensades que está preparando (á rapaza parece encantarlle)?

Todos os xoves ou venres, Xurxo Ayán, o noso editor Antón Lado e máis eu facemos a presentación do libro de Herdeiros pola Forza nalgún lugar de Galicia. Aínda que os dous estamos acostumados á publicación de libros, o certo é que sempre se trataron de publicacións para un ámbito máis académicos. Así quen deixamos de emocionarnos con todo o que pasa: as persoas que se achegan a saudar porque nalgún momento ocupaches ou estás a ocupar un espazo importante da súa vida, porque coñecen o teu blog mellor ca ti mesmo, ou porque se destila tanto agarimo e simpatía cara ti, malia que ti non as coñeces persoalmente: esa proximidade que só dan as relacións en Internet. Non podemos dicirvos máis que grazas.

Pero hai unha cousa que me resulta especialmente conmovedora, que encaixa plenamente coa idea de Herdeiros pola Forza, e que non agardabamos. Moitos dos lectores e mercadores do libro son pais, pais que teñen aínda nenos pequenos de tres ou catro anos. Cando se achegan para que lles asines o libro, ás veces pídente que llo dediques a eles, pero sempre te piden que tamén llo dediques aos seus fillos, eses ananos que te miran curiosos collidos da man dos seus pais. E prodúcese algo marabilloso: de algún xeito estás asinando un texto que só será lido ou comprendido no futuro, cando estes nenos medren, e un día descubran que, nun pequeno acto de amor, o seu pai ou a súa nai, un día, pediulle a un escritor que se lembrara deles, e que lles deixase algo para a súa Historia persoal. O seu exemplar de Herdeiros pola Forza é xa un patrimonio, un patrimonio persoal, pero estes pais, con estas dedicatorias, convírteno automaticamente, nun leigado para o futuro, un agasallo para os seus fillos que serán no futuro. Non pode ser máis emocionante. E non pode menos que resumir o proceso que nós procuramos e defendemos para o patrimonio cultural galego. Desde o momento no que nós asinamos e personalizamos ese libro, pouco a pouco deixa de ser noso e o seu propietario pasa a apropiarse simbolicamente nel.

O que agardo é que cando eses meniños poidan comprender Herdeiros pola Forza, o libro só sexa a crónica de angueiras e esperanzas que se viran, finalmente, cumnpridas.

Impactoume moito a traza do Dream Hotel, un proxecto hoteleiro en Nova York deseñado por Handel Architects. No interior do post hai máis fotos. (vía The Contemporist)
Le toda a historia »

Un grupo de alumnas e alumnos da materia Ámbito Lingüístico Social, do IES de Vedra, tiveron a ben entrevistarme para El País de los Estudiantes. A verdade é que fixeron unha entrevista magnífica, así que parabéns a eles e á súa profe. Aquí queda o PDF para quen o queira ler.

Este vello, Jiro Ono, é fascinante. Andrés Medici, o cociñeiro do mellor restaurante xaponés de Galicia, o Oh Sushi!, contounos hai pouco como estivo no seu restaurante. Apoquinou máis de trescentos euros por cabeza. Servíronlle nunha barra máis dunha ducia de bocados xaponeses. «E ben os valeu», di Andrés, que se queda pensando e non é nada dado a mitomanías. O Sukiyabashi Jiro está nos baixos dunha estación, no sitio menos glamuroso que un se poida imaxinar. Para beber, pouca cousa. Para sentar, menos espazo. Hai unha cociniña dentro e o vello remata os pratos diante do cliente. Non hai carta, obviamente, nin nada que se lle pareza.

Jiro chega todos os días ao seu restaurante de tres estrelas Michelín de Tokio en transporte público. É un tipo de carácter absolutamente austero, que con frecuencia, polas noites, soña co sushi perfecto, o cal, como di no trailer, é un contrasentido. Pode haber a perfección nalgo coma o sushi? E onde está? Pódese chegar a acadar se non sabes cal é o límite. A historia destes bocados debe ser fascinante. Non hai máis que ver este video de Bourdain, a quen se lle poderán criticar moitas cousas pero non, desde logo, a sinceridade. Esa cara o di todo.

O que máis me chama a atención deste home que leva trinta e cinco anos facendo practicamente o mesmo é a humildade do punto de partida -que pode compartir con moitos cociñeiros- pero tamén a humildade do punto de chegada. Non está resignado o á claudicar ante a perfección non acadada, diariamente reconstrúe o proceso para ofrecerlle un excelente bocado ao seu cliente. É como un artesán sometido á súa disciplina, domeñado por ela. Hai que mastigar orgullo moi forte para colocarse este plan de vida ata a xubilación que non pretendes nin buscas, mentres o teu fillo madura de máis como segundo de abordo.

E Jiro segue aí, creando algo do mellor sushi do mundo.

Xa ven que esta tempada estamos moi herdeirianos. E é que o pouco tempo do que dispoño dedícoo a estas saídas exteriores para presentarmos Herdeiros pola Forza, o cal é un auténtico pracer polos debates e conversas que se van creando ao redor do libro. É para nós un pracer facelo este xoves 10, ás 20:00, na Fundaçom Artabria (Ferrol), que está na Travesía de Batallóns, nº 7, Esteiro-Ferrol. Alí nos vemos!