A Xunta, o derradeiro monstro da tradición oral galega

Last updated on 18 / Maio/ 2009

Decateime o o outro día cando faciamos un roteiro polo Candán. Unha vella coa que pararamos a conversar sinalou ao lonxe o mosteiro de Aciveiro e contounos unha historia.

-Cando vivían os monxes, un día chegou a Xunta e quíxolles levar as neveiras para Santiago. Os monxes non querían porque eran súas. E desde aquela hai un home que, noite e día, sen durmir, coida das neveiras para non as leven.

Referíase ás neveiras, os almacéns de neve que os monxes construíran nas ladeiras do Candán para preservar o prezado xeo que despois vendían aos señores de Santiago. Facer convivir os monxes, que tiveran que marchar do mosteiro en 1842 coa Xunta é un curioso exemplo do mecanismo de reciclaxe histórica que rexe as fantasías da tradición oral. Asegún escoitaba a historia, de súpeto viñéronseme moitos recordos á cabeza, de ducias de conversas no rural, que de súpeto cobraban sentido dun xeito inagardado para min. O denominador común de todas esas historias contadas canda outras de mouros, meigas e defuntos, era que a Xunta chegaba e roubaba parte do patrimonio e da memoria do rural, levábao para un lugar algo impreciso chamado Santiago ante a inacción ou a pena dos paisanos, que vían como se marchaban os seus símbolos máis preciosos. Lembro unha especialmente emotiva. Un vello abriunos unha antiga ermida para que puideramos admirar un enorme cristo gótico que seica participou na exposición Galicia no Tempo. A Xunta devolvera o Cristo despois de sometelo a unha restauración crítica, pero o vello, ao contalo, volveu botar anos despois un respiro de alivio.

-Pensabamos que non volvía – concluiu o vello mirando para nós cunha enorme sinceridade.

A Xunta, neses relatos, caracterízase como un monstro de imprecisa forma que vive nunha abstracción chamada Santiago, un lugar que reúne os tres elementos importantes das cidades para as xentes do mundo rural: os avogados, os médicos e os políticos. En todos estes relatos, a Xunta é algo alleo, algo que chega de fóra, algo que non ten vínculos coa comunidade, nin familiares, nin territoriais, e que se leva o máis preciado. A Xunta, nestas historias, actúa case coma o peor dos montros da nosa tradición oral. Nunha sociedade tradicional de estrutura minifundista como a nosa, no que posuír algo (un ferrado de terra, unha vaca, un porco) significaba sobrevivir, boa parte dos nosos contos tradicionais se basean en tal dualidade obter/quitar. Esta Xunta dos nosos relatos desposúe en contraposición aos mouros que ofrecen riquezas. Se non souberamos que a Xunta é a Administración, ese nome inspiraría relatos de medo para nenos pequenos e álbumes ilustrados, igual que a Compaña ou a Estadea.

¿Por que é tan allea a nosa sociedade rural á Xunta que a goberna e administra os seus impostos? Hai moitas causas de todo tipo que darían para un blog enteiro, pero fanche pensar. ¿En que medida é a nosa cidadanía consciente de que o goberno, a Xunta, son unicamente un organismo administrador do seu diñeiro, e non é unha institución de poder caída do céo? Pensei na vergoñante victoria do referendum do noso Estatuto, do ano 1981, que rexistrou unha participación mínima, tamén no mundo rural. Pensei en que temos un Estatuto porque unha parte do país loitou por telo, mentres que a outra llo deron. Que esa parte non confiou na Autonomía porque pensaba -se cadra con razón-, en que a Xunta era un cambio de nome para un poder que se perpetuaba, algo que funcionaba alleo a eles. Pensei en como se xestiona a política local neste país, con alcaldes que se atribúen os méritos do financiamento autonómico e lle botan a ese monstro-Xunta as culpas dos seus problemas de xestión. E miremos tamén para San Caetano. ¿En que medida a Xunta fixo sentir aos cidadáns do mundo rural como cidadáns da res publica?

Todas as semanas percorro as vellas carballeiras, as aldeas nas que un mundo, unha cosmovisión desaparece, os vellos morren, unha rica tradición oral marcha, que mudan a un mundo radicalmente diferente; en Galicia, a modernidade chegou acompañada pola maior cota de autogoberno da nosa Historia recente. E non deixa de darme calafríos que ao último monstro imaxinario incorporado ao rico catálogo de medos da nosa tradición oral se lle chame a Xunta, o monstro roubador dos tesouros patrimoniais e queridos das parroquias. Dáme vertixe, resultame conmovedor e conmocionador.

Porque, de xeito literal, ese monstro somos nós mesmos. O noso goberno. O imaxinario é un estraño espello das verdades e mentiras da nosa sociedade nos últimos trinta anos.

Se fora ilustrador, e tivera que facer ese álbum para nenos (10-12 anos) sobre a Xunta das nosas lendas tradicionais, representaríaa como un Enterrador.