Estou preparando unha conferencia que había moito tempo que tiña gañas de dar, aínda que sexa para organizar unha gran cantidade de información que teño ao respecto. Púxenlle como título O río Ulla e a Terra de Iria á luz das súas fortificacións, e organízaa o Instituto de Estudos Irienses no Casino de Padrón este venres 14 ás 20:00 (entrada libre).
O río Ulla permítenos crear un escenario que ás veces é fronteira, camiño, canle de comunicación e eixo transformador dun territorio que ocupará unha centralidade económica e política no país durante a Idade Media, debido á súa proximidade a Compostela, unha centralidade simbólica durante a Alta Idade Media (o único bispado non desmantelado polos musulmáns, en teoría), unha centralidade loxística durante o Imperio Romano (posible punto de finalización ou de inicio da romanización, vía de entrada comercial de produtos suntuarios), e unha centralidade por oposición durante a Idade do Ferro (confluencia fronteiriza de alomenos dous pobos, e pode que máis). Así que un pouco o obxectivo da charla é pensar o río como un profundo axente dinámico ao longo da súa historia e como ao seu redor atopamos monumentos (presentes ou ausentes) que evidencian ese dinamismo.
Vou poñer aquí catro exemplos para abrir boca:
O Castro de Bexo
O Castro de Bexo ten un carácter profundamente dual: ubicado nas condicións precisas para ser creado na I Idade do Ferro pero coas estruturas monumentais e a profunda artificialización do territorio dun sofisticado oppidum da II Idade do Ferro, como acontece cos grandes oppida do norte de Portugal. É o castro máis grande da área pero tamén o de estruturas máis complexas, que evidencian o tratamento arquitectónico da topografía da montaña como un todo orgánico. E máis dualidades: é un castro profundamente maltratado pola acción forestal que, sen embargo, conserva áreas case inalteradas ao longo dos séculos.
O Castelo de Chenlo (Valga)
Dominando a entrada á Terra de Iria, este é un exemplo clásico das motas galegas no seu mellor estilo “pratiño voador”. Mota artificial de notable altura rodeada dunha muralla circular e un foxo. Como moitas destas fortificacións medievais que estamos a localizar, a súa visibilidade é relativamente reducida, máis ben é “puntual” e vinculada, moi posiblemente, ao control do Camiño de Santiago que pasa aos seus pés. Neste caso, as evidencias de ocupación medievais son moi claras, pero a súa cronoloxía, alén disto, é difícil de establecer por agora.
Conxunto arqueolóxico da Mouraza Grande. (Rois)
En Rois, tamén moi vinculado a un control viario de acceso ao val de Iria, atopamos este enigmático conxunto arqueolóxico, conformado por unha mota altomedieval dun único recinto (os amigos, de cachondeo, a este tipo de motas sen elevación interior chamámoslle ‘castrimotas’) na zona norte (cota superior), un castro clásico do Ferro II (cota inferior) e un enigmático sitio arqueolóxico rectangular no centro chamado A Mouraza Grande do que falarei na conferencia. Unha forte presión defensiva e cultural sobre este camiño, que se complementa con outra fortificación medieval próxima.
A Rocha Branca e a súa estraña ‘irmá’
A Rocha Branca (o castro da dereita) foi o refuxio dos bispos de Iria desde tempos inmemoriais, pero a partir do traslado da sé a Compostela, a Rocha Branca foi pouco a pouco transformarse nun lugar de lecer para os bispos ata ser, a finais do XV, “a casa máis fermosa do Reino”, que diría unha testemuña do pleito Tabera Fonseca. Pero nas descricións do XV non aparece este marabilloso fósil que vedes á esquerda, un castro dun tamaño similar á Rocha Branca, a escasos 30 ou 40 metros do castelo dos bispos. Non deixa de parecer unha destas arquitecturas das ‘capitais de reinos’ irlandesas, na que o recinto está conformado por varios rath circulares. Estamos falando de xacementos sempre separados no tempo ou nalgún momento formaron parte do mesmo conxunto?
Todo isto e moito máis o venres que vén, 14 de marzo, no Casino de Padrón ás 20 h. :-)
Be First to Comment