Sete propostas de acción para a cultura en 2013

Last updated on 7 / Xaneiro/ 2013

Tradicionalmente, a finais de ano sempre escribo un post sobre tendencias no sector da comunicación para o vindeiro 2013. Gústame facer exercicios prospectivos. Aínda que ás veces, as prospectivas sexan tan etéreas como as discusións bizantinas sobre o sexo arcanxélico, a prospección obriga a facer un exercicio de reflexión sobre o que realmente sabemos.

Sen embargo, sinto que 2013 debe ser un ano de acción, máis que de reflexión. A nós -a todos nós- correspóndenos reactivar o tecido cultural. Están en xogo moitas cousas: desde non deixar perder o que custou tantas décadas e xeracións conseguir, como realmente aproveitar as oportunidades da certa confusión para forxar un novo xeito de comprender e concibir a cultura. Así que aquí van as miñas sete propostas para a cultura galega en 2013:

1. Gañar a batalla do/s público/s.
Que menos do 20% dos libros mercados en Galicia estean en galego é basicamente penoso. Non hai unha única causa para isto, evidentemente, e hai moita xente que se leva rompendo a cabeza ao respecto desde hai décadas. Podemos ver esta escandalosa cifra (desde a óptica dun país normal) como algo terrible (que o é), ou podémolo ver como unha ampla marxe de crecemento no mercado interior. Chámenme optimista, pero non creo que a estrutura e a inercia sexan tan ríxidas. Galicia está chea de novos públicos agardando ser descubertos, conformados e construídos. Cando nós publicamos Herdeiros, a aposta era arriscada: había moitos compradores para un ensaio de divulgación sobre patrimonio cultural? Claro que os había. Igual que os hai para un público de lecturas gastronómicas non recetarias, para a divulgación científica, e para moitos outros. Reflexionemos e vexamos como se pode gañar a batalla do mercado interior nos libros, nos espectáculos, no cinema e tamén en Internet.

2. Incorporar de cabeza a ciencia á cultura galega.
Galicia conta con algúns dos mellores divulgadores científicos do Estado. Non é un fenómeno menor: hai un monllo de científicos e xornalistas que adoran contar ciencia, pero aos que lles faltan soportes para facelo. Triunfan nas cousas que promoven individualmente. É o momento de facer da cultura galega a referencia a nivel estatal en divulgación científica -en ciencias da natureza e en ciencias sociais. E é o momento de facelo visible, de construír unha marca mesmo a nivel europeo ao respecto. Sentémenos e pensemos como, con ambición. Crebemos dunha vez a fronteira das dúas culturas.

3. Activar a dixitalización.
É a miña teima continua, e moitos ma teredes escoitado moitas veces. A cultura galega púxose guapa con Internet: a ruptura da idea de intermediario permitiu a moitos axentes publicar directamente e subir vizosos contidos á rede. A irrupción das redes sociais incentivou a conversa, pero machacou moito dese movemento, arrinconándonos en ghettos galegofalantes, pero tamén galegofaltantes. É o momento de aproveitar a rede para facer visible moito contido morto, metido en alcanfor, en inanes e esquencidas publicacións locais ou sectoriais. A próxima vez que un coñecido teu, activista cultural, te bote a chorada de que unha deputación ou un concello non lle paga a edición do seu libro de refráns da comarca de Cuspedriños, dille que se non a fai pública é simplemente porque non quer. E axúdalle a organizar o acto de presentación do web no concello ou nun local social de prestixio, claro que si. Os eventos sociais son unha magnífica recompensa para o traballo desagradecido e altruísta de moitos grandes investigadores do pequeno. Pero que deixe de chorar e suba ese condenado PDF! :-) Temos que crear clubes de dixitalización voluntaria do contido. En patrimoniogalego.net comezamos hai pouco e chegaremos aos 3000 bens catalogados en breves meses. Claro que é posible!

4. Realizar cousas en común.
Somos menos de tres millóns de habitantes nun país con pouca xente nova. Iso non é nada, en termos absolutos de creatividade e creación. Precisamos unirnos para compensar as carencias derivadas da concentración do talento en moi poucos puntos: cunha boa planificación, transparencia e mente aberta, colaborando podemos crear proxectos grandes e con futuro. Coñezo a moitas persoas que perden numerosas horas da súa vida (co corta que é a vida!) repetindo e duplicando o traballo dos outros. Trátase diso, de mente aberta, de escoller moi ben ao compañeiro de viaxe. Pensa en proxectos moi concretos máis que en grandes movementos. Pensa nalgo que se poida crear nun mes, en tres, en seis. Une a científicos con poetas, a médicos con cociñeiros e a taxistas con historiadores. Proba a mesturar xente de diferentes disciplinas e pensa nalgo que vos outorgue pequenos triunfos. E evita todas esas cousas e persoas que fan tumbar sempre os proxectos. Os que me coñecen xa saben a que me refiro: revirados, os xustos!

5. Falar de diñeiro.
Aínda o outro día vivín unha situación na que unha persoa coa que tratabamos unha cuestión económica vinculada á cultura lle entraban suores fríos ao falar do asunto. A ver, quitémonos esa mentalidade católica do século XV. O diñeiro non é suxo, é un mecanismo de transacción e de intercambio. O que son suxas son algunhas prácticas con diñeiro. Á xente da cultura non lle pode dar vergoña falar de diñeiro: por culpa diso, as marxes son pírricas, os cabreos moitas veces son moitos, por non aclarar desde o principio os asuntos económicos. Moitos proxectos cun retorno de valor posible esfarélanse ou simplemente malgástanse, desperdícianse, porque non se pensa en como deseñar as canles de retorno. Falemos sen medo do diñeiro, e con iso limparémolo. O resto é unha fábrica de malentendidos. A cultura debe ser viable e debe ser economicamente solvente.

6. Valora publicamente o talento do teu compañeiro de sector
Un dos nosos peores cancros é ese sórdido mecanismo que provoca unha desautorización ou perda de prestixio inmediata dun profesional cando sabes de que familia vén sendo, ou se foi ao mesmo colexio ca ti. Valoramos máis ao foráneo porque descoñecemos as súas orixes, pero desprezamos ao tipo que está bebéndose un gintonic na mesma barra que ti polo motivo de que o ves todos os días neste pub ou mercando no súper, malia que sexa un auténtico fenómeno. Debemos crear unha cultura na que recoñezamos ao contrario, ou ao colega, e o fagamos público. A excelencia debe ser visible e compartible. E o noso próximo pode ser perfectamente un exemplo.

7. Canto tempo perdes reafirmándote diante dos colegas?
Os teus colegas do Facebook e do Twitter xa saben perfectamente que o/s goberno/s te cae/n mal. Non precisas demostrarllo cada día, ou cada hora, porque tan pouco vas conseguir cambiar gran cousa: a maior parte das redes persoais comparten moito da esfera ideolóxica. Inviste boa parte dese tempo no teu proxecto persoal, ou nalgunha tarefa colectiva artellada na rede ou no mundo físico. Iso si pode conseguir trascender e levar a túa mensaxe e ideas máis aló.