Os ‘crop circles’ de Canduas e o Padre Sarmiento

Última actualización o 9 / Maio/ 2011

Coñecín esta curiosa historia a través do moi recomendable blog Arqueotoponimia; coa súa autora e os seus divertidos amigos tiven a oportunidade de compartir, recentemente, un xantar no III Congreso Internacional de Estudos Celtas, en Casa Pendás. Permítanme recoller un resumo desta historia abraiante e dar a miña propia versión.

Seguramente estades cansos de ver a historia dos enigmáticos ‘crop circles’, das misteriosas formas circulares que se poden ver, ás veces, nos estensos campos de Inglaterra, segando e debuxando formas entre o cereal. Aínda que cobrou moita importancia a partir dos anos 80, cando comezaron a aparecer nos medios de comunicación internacionais e a entrar a formar parte do imaxinario ufolóxico ata acabar confluíndo en Sinais, a película de Shyamalan. O certo é que aínda que os crop circles parecen un invento new age, a súa existencia é moi anterior. En 1678, un panfleto de Hartfordshire (un condado ao sur de Cambridge) contou esta historia dun demo que sega un campo en só unha noite como resposta á usura dun granxeiro que non quería pagar o prezo convido a un peón.

O curioso é que un dos exemplos máis antigos de crop circle podería estar en Galicia, non en Inglaterra. Coñéceo no interior do post.

Temos que viaxar ao século XVIII, onde un pequeno e regordecho frade cunha intelixencia privilexiada explora o país de punta a punta, combinando o saber tradicional recollido nunha lingua que ama e defende coa capacidade de análise científica dun home que está, culturalmente, xusto antes da Ilustración, un defensor da razón.

Hai un fragmento ben curioso, e descoñecido, da Viaxe a Galicia de 1745, do Padre Sarmiento. O noso frade pasa a noite no priorado bieito de Canduas, en Cabana de Bergantiños, e ao día seguinte, polo monte enfronte do lugar, observa uns grandes e estraños debuxos feitos na herba, nos claros do monte:

“Noté, al salir de nuestro priorato de Cándoas, y caminando por el monte, que está enfrente, que en los llanos, en que había hierbecita, se hallaban dibujadas en el suelo varias cruces y cruceros, muy grandes, pero que se habían hecho por pastores, o por otros, con la punta del cayado, o con otra cosa, haciendo surcos en el suelo, y recortando la hierba”.

Non sabemos a que dimensións se refire Sarmiento con “moi grandes”, aínda que a técnica parece similar á dos crop circles e o frade pontevedrés descríbeos como similares aos de deste debuxo que nos deixou figurado no manuscrito da Viaxe a Galicia. Quero pensar que non teñen as dimensións dos crop circles ingleses (iso merecería un adxectivo máis amplo por parte do frade, estou convencido) pero non deixa de ser intrigante esta práctica. Sarmiento especula -sen datos- con que fosen os “pastores” quen fixeran estes debuxos. Non o sei, claro. Pero non deixou de lembrarme, polo contexto do “monte” ao que se refire Sarmiento, máis que os crop circles (que sempre se ‘forman’ en estensos campos de cereal das chairas), incluso, a outra práctica tamén habitual nas Illas Británicas, a da figuración de símbolos nas ladeiras, como este home grande de Wilmington, nun fecundo condado para as figuras de ladeira como é Wiltshire:

Como se Sarmiento nos comentara aquí algún tipo de perdida práctica de marcación visual dun territorio, ubicada nesta antiga comarca costeira. Comentábao esta fin de semana e fareino máis nos vindeiros meses: o noso pasado é como subir a un mirador cheo de néboa, no que ás veces amósate cousas fascinantes por baixo das que non coñeces nada. Sabemos moito, pero canto máis sabemos, é impresionante as cousas que descubrimos que non sabemos.

Quen queira consultar o documento orixinal de Sarmiento, teno no interior do post.