Last updated on 31 / Xullo/ 2007
Tumba de inhumación no prado externo ao Castriño de Bendoiro
Gabia tapada
Excavación dun segmento dunha das gabias
O venres a última hora da mañá a Consellería de Cultura enviou un breve comunicado e dúas fotografías. No transcurso das excavacións de urxencia, feitas con motivo das obras do AVE, no Castriño de Bendoiro, en Lalín, apareceran tumbas da Idade do Ferro. A moita xente non lle dirá nada, pero quen coñeza un pouco da cultura castrexa saberá que a noticia é a bomba. Ata o momento, localizáranse só achados moi illados, en puntos moi separados da xeografía galega, que deran pé a moitas interpretacións por parte da comunidade investigadora. Só había unha referencia máis ou menos clara na arqueoloxía galega, unha necrópole no Castro de Meirás, na Coruña, composta por setenta foxas escavadas a baixa profundidade, e pequenos silos nos que, nalgún caso, había cinzas. Xosé Ignacio Vilaseco fixo un excelente artigo(pdf) sobre o estado da cuestión dos enterramentos castrexos en Galicia.
Por suposto, tardamos menos de 24 horas en movernos ata Lalín para ver que se atopara naquel castriño. Na liña última do blog de experimentar con videoblogging, Xurxo Salgado e máis eu preparamos un pequeno vídeo co que alí nos atopamos. Interesantísimo.
O Castriño de Bendoiro en Capítulo 0 Mapas
Notas técnicas:
Notarás que o locutor parece algo robotizado e un tanto deficiente en fonética galega. Pois si: é unha máquina e por riba neofalante. Pero creo que, en momentos determinados, cumpre ben o cometido. A ver que che parece. O vídeo está feito co modo vídeo do Nokia N70 e tamén cunha cámara de vídeo de disco duro Panasonic SDR H250 con 3CCDs e óptica Leica coa que ando a experimentar. O vídeo de Google Earth está capturado con esa excelente aplicación que é Fraps.
Qué pasada, meu! Cánto tiña de largo o circo fúnebre ese? noutros lugares de cultura castrexa apareceu algo parecido?
parece que facía algo de calor non?
Está de p…. madre o video. Xa me recorda ás míticas tardes de La 2. Bueno un saúdo e noraboa polo traballo.
Serafín Alonso
Non, non hai equivalentes. Pero parece que en breve poderían comezar a aparecer cousas noutros.
Importante: hoxe falei coa codirectora da excavación. Comentoume que esa enorme gabia co ábside circular que se ve no vídeo (100 metros de longo) e á que se refería antes Xurxo en realidade non tiña finalidade funeraria. Estabamos confundidos con iso, porque o comunicado oficial sinalaba que “nestes probables enterramentos, un deles formado por dúas gabias lineais…”. Aínda así, é rarísima e sen comparación en Galicia. Segundo Pilar Fernández, que é a codirectoria, en realidade “é coma un negativo dunha empalizada”. Polo momento, descoñecen a súa función. A zona funeraria, en cambio, corresponde a esa tumba que se ve na primeira foto, noutra tumba similar que xa removeron -nesas dúas atoparon materiais- e nunha zona de sucos moi estreitos.
Máis info:
http://www.culturagalega.org/temadia.php?id=10415
o feito de non estar construido no cumio dun monte ou ,como o alobre aqui en vilagarcia, nun acantilado, requería un sistema defensibo máis elaborado, inda que ese xeito de empalizadas wevos máis comun na bretaña francesa. Saudos
Si, An, pero esa empalizada -de ser unha empalizada, que tampouco está claro- non é defensiva. Protexe un espacio intermedio de 5-6 mts de ancho por 100 de longo e está fóra do castro. Rarísimo!
O Castriño ten as súas propias defensas -1 parapeto e tres foxos-, xa máis típicas dese tipo de hábitat.
Non ven mal recordar a historia da salvación deste castro, a piques de desaparecer baixo as vías do AVE, de non ser polas denuncias reiteradas do xeografo Antonio Presas.
Por sorte, esta vez o conto tivo final feliz…
Intrigante documento… el algún tipo de canalización non podería ser claro?…non sei, é ben curioso, abofé!
Non creo que sexa unha canalización: non parece haber ningún tipo de canle de auga preto e, de habelo, sería unha canalización circular, se cadra mesmo cun nivel de drenaxe moi grande. Por certo, a media altura na gabia nalgunhas das áreas levantadas podía observarse unha liña de pedras que dispuxeron unha vez escavada e antes de tapala (obviamente).
Impresionado.
É todo o que vou dicir ata que non lea o .pdf de Vilaseco e faga un par de preguntas.
Pero raro si que é. Raro de carallo.
Isto é o que me gusta da arqueoloxía. ¿Que quedará das nosas concepcións actuais en 25 anos?
Si, Gourmet, verás que non hai demasiados paralelismos entre os achados precedentes noutros lugares dos que fala Vilaseco e este. O máis, o de Meirás.
Hai que dicir, en relación ao que comentaba Eula da salvación do castro, que efectivamente se vai salvar. ADIF vai construír un túnel por debaixo para non tocar o xacemento, aínda que non se agardaban que o máis interesante, polo de agora, estea fóra del, que é o caso que nos ocupa.
Certamente aqui na Galiza son máis tipicos os foxos que as empalizadas si…inda que non che teño moi claro o por que :) Un saudo
Impresionante, realmente. O malo segue a ser o pouco respecto que se lle ten ao noso pasado. A ver se vale de algo o que van montar en San Cibrao de Las e o que xa teñen en Viladonga .
Un saúdo e gracias.
Fixestes unha reportaxe moi axeitada e con boa vista, pero tamén foi moi importante o feito de poñela a disposición de todos.
Respecto do que se atopou nos arredores do Castriño de Bendoiro convén decir que se están a facer unha excavacións a toda mecha porque aquí, aínda que voa pareza o contarrio, o que les interesa é deixarlle o camiño libre a monstruosa obra do AVE que escaralla a Galicia e dividea en dúas partes. Xa me fode ben que agora digan que gracias ao AVE se descubriu isto, porque a Consellería de Cultura non ten cartos para facer excavacións científicas e acóllese a estes traballos. Xa veredes como non se fan datacións con carbono 14 nin con outos medios semellantes para obter cronoloxías absolutas.
Vexo que moitas persoas afirman que se vai a salvar o Castriño de Bendoiro e, máis aínda desde que se decobriron importantes restos no seu entorno ( enterramento, estructura alongada protexida por foxo e torreón), pero eu vexoo bastante dificil, sobre todo porque non creo nos contos do ADIF nin na propia Consellería de Cultura.
¿Como van a salvar o Castriño se xa están destuíndo os seus arredores?
¿Como nos poden facer crer que estas excavacións se fan por interese científico e de coñecemento real no noso pasado?
¿Como salvalo se van a utilizar explosivos (dinamita) para abrir o túnel?
A realidade é que son uns ineptos e marcaron o trazado do AVE por encima do que fora e así lles saiu.
O Castriño estaba catalogado e ben catalogado pero aínda así puxeronlle encima o AVE e querían abris a boa dun túnel no medio da croa.
Isto non ten pés nin cabeza é o puro colonialismo que tivemos sempre sobre NÓS.
Oi, canto listo hai por aquí. Efectivamente, se non for polo AVE non se tería atopado este achado ou teríase atopado moito máis tarde. Ata aquí ben e iso non se pode poñer en dúbida.
Por outra banda Fomento tiña mal localizado o castro así que íalle pasar por riba, pero desde Patrimonio negociouse para que se fixese un túnel, e iso é o que se está a facer.
E o do colonialismo mola. É xustiño a mesmiña situación cós británicos cando tentaban facer as vías para atravesar África e tiñan que contratar man de obra foránea (hindús, fundamentalmente) porque se remataba pronto. Cousa dos leóns famentos.
Puro colonialismo. Ou champuísmo, como diría o finado.
En Fomento localizaron os restos arqueolóxicos e as zonas de interese paisaxístico de Galicia como lles saiu do carallo, porque non debemos olvidarnos que daquela estaba como ministro un dos desgraciados máis grandes que houbo neste pais, e todos nos acordamos ben del polo Prestige. Cada un que opine o que queira, pero eu teño ben claro todo o que se fixo aqui pola Terra de Deza adiante: escombreiras por todas partes, O Coto do Castrelo de Vilanova desfeito, o Coto de Costoia despreciado, O castro de Medelo co frente taponado por unha monumental escombreira, o Castriño de Bendoiro sentenciado desde os sillóns dos enxeñeiros que deseñaron o trazado, o castro de Noceda afectado por explosións para perforar un túnel, a zona mineira do Oucido aniquilada, os ríos cargados de barro cando chove (¿que mortandade piscícola hai?), centos de carballos e castiñeiros arrasados, camiños desviados, casas tiradas e unha aldea proscrita: Vilar do Xestal en Noceda etc.
¿Acaso pretende alguén que estemos contentos?
Se falamos de colonialismo empregamos palabras suaves, pero non nos molan.
E por suposto que estamos moi contentos de que no Castriño apareceran restos arqueolóxicos e estructuras relevantes porque de non ser así teriamos que aceptar o que fan eses fillos de puta.
Anxel, dás datos moi interesantes aí sobre os outros castros da zona.
O drama terríbel do patrimonio galego nas últimas décadas foron as infraestruturas viarias e a actuación de Administracións que, primeiro, elaboran leis para protexelo e, despois, toleran a súa destrución. E non falemos, tamén, da indiferencia triste da poboación local en moitos casos, que permitiu estas tropelías. Ao patrimonio galego, na maior parte dos casos, e agás que se topen con algún grupo de entusiastas afeccionados locais, non hai quen o defenda.
¡Cantas excavacións quedaron, por exemplo, a medio facer, polos prazos das obras! Pero é que é máis, ¡cantas monografías e informes de investigación non foron publicados! Moito do coñecemento destas excavacións de urxencia en mámoas, castros, zonas romanas segue gardando en caixóns, pola premura coa que vai todo isto é porque a publicación e difusión pública dos datos é a parte máis feble de todo isto.
Diríxome sobre todo ós autores do vídeo que deu lugar a este foro, e para elo, identifícome primeiro: son Pilar Fernández, a arqueóloga que dirixe os traballos de escavación (non de “remoción”) no Castriño de Bendoiro.
Quixera pedir a aquelas persoas que se interesan polo patrimonio que teñan un pouco de deferencia cara nós, que somos os que día a día nos pasamos moitas horas nese xacemento, aguantando calor, frío, xeadas, aire e chuvia, para deixar todo limpo e ben documentado. Quixera que vos prantexedes que non nos resulta grato ver cómo a xente pisa o noso traballo (recórdovos que seguimos traballando alí, e aínda estaremos unha boa tempada) e se pasea pola escavación sen saber onde pode pisar ou non, e descoñecendo os perxuizos que eso pode causarnos, así coma as horas de máis que eses paseos nos fan gastar.
Por favor, un respeto polo traballo de toda a xente que está a facer posible que se documenten e coñezan estes vestixios, que somos currantes coma calquera de vós. Imaxino que non vos agradaría que nós chegásemos ó voso lugar de traballo e nos adicásemos a pisotear o que levades facendo durante semanas.
En canto ó exposto no vídeo, ten razón magago, a estructura lineal que sacades nas imaxes non se corresponde coa zona funeraria descuberta.
Gracias pola atención e un saúdo.
Grazas por participar aquí, Pilar!
Teño que dicir que fumos tremendamente respectuosos coa zona de excavación durante a gravación do vídeo, e só nos movimos polos sitios nos que había posibilidade de facelo sen alterar nada nin tocar zonas que estaban delimitadas. Todo o respecto para o voso traballo, que é delicado e, nestes momentos, dunha grande responsabilidade por moitos motivos. Non alteramos nada: xa imos vellos e levamos estado nunhas cantas excavacións e nalgúns centos de xacementos.
O noso obxectivo era facer un pequeño vídeo divulgativo que transmitise, esencialmente, unha emoción. A emoción da descuberta do noso pasado, que tamén é un ben público. Ese obxectivo é perfectamente compatíbel coa precisión, como fixemos ao indicar pouco despois da publicación do vídeo un erro que existía nel mercé á ambigüidade da nota oficial. Aínda que este é un blog de afección, puramente persoal, e non un medio de comunicación, os dous protagonistas levamos moitos anos no xornalismo cultural, e sabemos por onde pisamos (literal e metaforicamente).
Cremos que hai outro xeito de comunicar patrimonio en Galicia desde un punto de vista xornalístico –dinámico, emocional, rápido, explicativo, para unha maioría e non unha minoría-. O noso obxectivo é tentar rematar pouquiño a pouco, e entre todos, co divorcio que existe entre patrimonio e sociedade en Galicia, un divorcio que permite que ás veces se fagan grandes tropelías co noso patrimonio sen que a xente lle importe demasiado. Os datos de audiencia deste vídeo (unhas 500 visitas a día de hoxe) parecen confirmar que ese camiño é posíbel. Nesta historia estamos todos: arqueólogos, científicos, afeccionados, xornalistas, interesados. Por iso é importante este tipo de material e que ninguén se sinta agredido polo traballo doutros. No noso caso, desde logo, o que nos interesa é visibilizar o traballo dos investigadores. Creo que nos últimos anos a arqueoloxía galega está a vivir un cambio xeracional que vai traer moita ventura para a ciencia do pasado. E nós queremos contalo.
Sen máis, espero que sigades tendo a mesma fortuna na vosa excavación, e que o sigades facendo coa atención e a profesionalidade coa que estades prestando ata o momento. Moita sorte!
Todo o que está a pasar no Castriño de BENDOIRO é moi problemático, por razóns máis que sobradas. En primeiro lugar está a causa de tódolos problemas: Uns enxeñeiros tecnócratas de Madrid (la capital de los españolitos) marcan o trazado do AVE por medio dun “Estudio Informativo” sen que lle afectase ao Castriño, nin ao real nin ao que tiñan mal pintado no PXOM e Lalín. Non houbo que alegar porque o AVE afectaba ao entorno do Castriño, pero non a estructura básica. O problema apareceu máis tarde e colleunos despistados, porque no proxecto de obra, que modificaron en máis dunha ocasión, Castriño era borrado do mapa na súa totalidade. Así que aí empezou todo:
1- Os do ADIF non queren oir falar do tema
2- O concello non quere problemas
3- A Consellería se pode lávase as mans
4- Os que protestamos somos un incordio
5- A empresa que fai a obra (Ferrovial) quere terminar pronto e obter máximos beneficios
6- Os que queren visitar o xacemento molestan
7- Os paisanos queren ir as fincas e non lles é posible (expropiaronos, botáronos fóra, enganaronos, etc..)
8- Calquera reivindicación defensiva do Patrimonio considérana unha insidia.
Etc Así que isto é dificil de entender, pero os que fixeron a reportaxe tiveron o mérito de romper a LEI DO SILENCIO, e iso tamén molesta.
Eu non teño nada en contra da arquéologa directora dos traballos de sondaxe que se están a realizar no Castriño de Bendoiro, porque estes traballos están dando de si moito máis do que se esperaba e nesto supoño que tando ela como os restantes 18 arqueólogos e axudantes teñen moito que ver. Sen embargo ela está a servicio dunha empresa (que é quen lle paga) que chegou aquí a nosa terra (Lalín) a desfacer, a desfacer e a desfacer… Renego de todos eses fillos de puta e teño que decilo así nestes termos. Todolos obstáculos que se lle interpoñan sonlles pouco, porque a Consellería de Cultura tamén é outro organismo colaboracionista con estes invasores. Pensabamos que co cambio político, e sobre todo desde que o BNG estaba ao frente desa consellería as cousas ían a cambiar bastante ( e xa o digo ben claro “BASTANTE”, que non é igual que moito) pero vexo que non é así. ¿Porque todo o mundo se pon de mala hostia cando se trata deste tema?
A min xa me repatea, pero senon queren que se revolva no asunto a min dame igual.
Todo está moi ben: as excavacións arquelóxicas, a preocupacións dos arqueólogos/as pola conservación e respecto polo seu traballo, o enfado de algúns pola falta de consideración cara o Patrimonio, etc
Pero eu, agora, fagome as seguintes preguntas:
– ¿Que pensa facer a Consellería de Cultura diante destes insólitos achados?
– ¿Que modificacións, a maiores das que afirman que van a facer, se realizarán?
– ¿Que se vai a facer con todo: material atopado, excavacións abertas, plan de conservación, …?
Aínda queda moito por facer.
Gracias, Manuel, por deixar claro o voso respeto para co noso traballo, é moi de agradecer. Xa nos gustaría que todo o mundo gardase idéntica consideración.
O meu comentario encamiñábase máis a facer ver que, a pesares de que, como xacemento, o lugar é patrimonio de todos (e como tal moita xente podería estar interesada en visitalo), nestes momentos é o lugar onde estamos a desenvolver o noso traballo, coas responsabilidades que elo conleva. Por favor, que a xente o teña en consideración, non só neste xacemento, senon en calquera dos que queiran visitar.
Polo que respecta ó comentario de Carlos, mencionar simplemente que na nosa profesión -e neste caso, eu particularmente- estamos un pouco fartos de que se nos tilde de “vendidos” ás empresas (calquera xefe de obra non pararía de rir con esa insinuación). Para mín -e creo que en xeral para o resto do colectivo que traballa na arqueoloxía actualmente- esta profesión non é simplemente un medio de gañarse a vida, senon que vai por dentro, e é tamén a nosa paixón.
Sen ánimo de desprestixiar ou ser desconsiderada con ningún outro colectivo, nós somos os que vivimos de cheo a problemática da arqueoloxía e dos xacementos, e sempre dende a perspectiva da súa defensa, dentro do que humildemente está nas nosas mans. Dicir simplemente que o noso patrimonio non só se ve ameazado polas grandes obras públicas -quizais sexan éstas as máis visibles ó público- senon pola desidia cotiá de administracións locais -moitísimos concellos non saben o que teñen dentro dos seus límites, e non falemos xa de que se tomen medidas para consevalo e promocionalo-, dos propios veciños (¿sabedes cántos xacementos se ven alterados ou destruidos por roturacións, adecuacións de fincas, construccións de galpóns, etc.?).
Só me pregunto: ¿onde están estas voces -tan iracundas agora- neses casos?.
Como en tódolos ámbitos da nosa vida, a solución está nas mans de todos, no interese cotiá, e en facer pequenas cousas cada día, que axuden a conservar o que agora temos de cara ó futuro.
Con algo que cada un se preocupe polo que tén máis á man (a fonte do teu pobo, o muiño, o hórreo do teu avó, aquel cruceiro ó redor do que xogabas, como exemplos moi próximos) poderíase facer moito máis pola salvagarda do patrimonio.
Eu, ó igual que tódolos meus compañeiros de profesión, vemos todas esas cousas a diario, e podedes crer que miotísimas veces se nos cae a alma ós pés.
Tentamos facer o que podemos, o que está nas nosas mans, pero se ben non somos héroes, resulta moi insultante que se nos tache de “colaboracionistas”, cando adicamos tantas horas -moitas máis que as 40 semanais- a traballar co patrimonio.
Saudos a todos
Realmente non resulta moi facil entender o que pasa, porque as obras do AVE só benefician a uns cuantos, son as obras do progreso dos magnates do País (España). As obras do AVE serven para escarallar territorialmente O Noso País, pero véndeno como a última epopea do progreso. As afectacións ao Patrimonio son moito maiores do que parecen.
Respecto do caso de Bendoiro quero aclarar algo que me parece moi interesante:
O Castro e O Castriño de Bendoiro son, con toda probabilidade, un complexo castrexo formado por dúas unidades integradas, por iso ten sentido que arredor do Castriño aparezan tres foxos e que aparecera unha posible necropole e unha rara estructura anfiteatral. Florentino López Cuevillas, que estivo varias veces no xacemento, xa percibiu esta realidade e así nolo deixou escrito nos seus artigos de Prehistoria.
Tendo en conta que é moi raro que unha estructura castrexa esté formada por duás unidades integradas e con elementos externos enlazantes e non separativos, como pensaron algúns, non ten sentido que fora despreciado polos cabróns que deseñaron o trazado do AVE.
A min resultame ofensivo, pero non é este o unico problema, senon un problema máis entre moitos.
No escrito anterior afirmei que a estructura de duas gabias paralelas (100 m x 7 m) que se localiza ao Sur do Castriño, se asemellaba a unha forma anfiteatral, pero debía decir “estructura circense” (recordando aos circos romanos onde tiñan lugar as carreiras de cabalos, aurigas…). Por suposto que non quero decir que no entorno do Castriño se trate de algo semellante (era un calificativo)
Tenme bastante intrigado esa construcción e cando a vin por primeira vez pensei, no sentido da etnoarqueoloxía, que se trataba dunha finca cercada cun foxo externo e un torreón (muro feito con terra) interno adicada a un cultivo cerealístico, neste caso UNHA ESTIVADA. Isto era o que se facía nesta zona no século XIX. Cavabáse o monte con “ligóns”, queimábanse os “terróns”, arabase o terreo, espallábanse as cinzas (borralla), sementábase centeo e finalmente cercábase o cultivo cunha gabia (foxo) e un torreon (muro feito coa terra sacada do foxo). Cercar a estivada era de gran necesidade, porque había que aillalo das incursións de certos mamiferos que revolvían a terra en busca de bichería e grans: teixugos, porcos teixos, e incluso animais domésticos que andaban soltos (caso dos porcos). Na excavación, horizonte edáfico C, podense ver numerosos tobos de varios animais zapadores.
¿E se na Idade Media se practicou este sistema de explotación de terras virxes?
O feito de que sexa estreito e alongado non tería problema algún, porque o sistema de aproveitamento podía ser individual ou agrupado. No agrupado delitabase un espacio no monte e dividiase en parcelas estreitas e alongadas, pero non todos a cercaban coas susoditas gabias.
Pero tratase dunha estructura Neolítica, castrexa, medieval ou máis recente.
Espero que a Consellerái de Cultura teña en conta a súa importancia e non encenda a “luz verde” á invasión destas obras feitas polos capitalista madrileños con cartos da UE e “para el progreso de los españoles”
Respondendolle a Pilar (arqueóloga que dirixe os traballos de sondaxes no Castriño d eBendoiro)
En primeiro lugar felicitala a ela e aos seus colaboradores/as polo traballo que están a facer dentro dos seus limitados medios.
En segundo lugar sorprendeume bastante o seu entusiasmo polo traballo que realiza e iso sempre haberá que telo en conta.
Pero respecto da dependencia, interdependencia e outros rollos que poida haber xa non opino o mesmo porque teño pasado por moitas batallas perdidas. Paréceme ben que se faga un perseverante esforzo por quedar ao marxe de toda a desidia que se coce nos despachos.
E…tes permiso da miña parte para que lle vais contar o un xefe, xefito ou xefazo de obra a opinión errónea de Carlos, porque se el se ríe da miña “ignorancia” a min tamén causa gracia a súa situación. Ese xefazo é unha peza máis dunha cadea (un eslabón), que ao mellor está a facer moi ben o seu traballo e gaña méritos de abondo dirixindo obras que arrasan Patrimonio, destrúen habitats naturais, incordían aos pobres paisanos de Castro, que pasan por diante de vós cunha gadaña ao lombo e cun feixe de herba ás costas máis tarde, meten aterramentos nos ríos, aniquilan fauna e vexetación… “pero lo hacen por el bien común” esa puta entelequia na que cren algúns iluminados.
Apesares de todo vós facedes un traballo honorable, duro, interesante, se cadra mal comprendido por moitos de nós, pero sigo pensando que non é INSUMISO.
Estiven mirando o vídeo de magago e pareceume moi interesante e oportuno (non oportunista). Como usuaria agradézollo moito. Unha cuestión diferente son os problemas que provocou pero a min Pilar paréceme unha excelente arqueóloga, traballadora, valente e independente. Debe seguir facendo o seu traballo coa eficacia que está demostrando e todas esas discusións que vexo en moitos escritos son inxustamente críticas con ela e co que está a pasar.
Eu non vou defender ao ADIF, pero a Consellería de cultura está a facer un excelente papel, porque cumpre coas súas obrigas axeitadamente. Constame que estiveron en varias ocasións na zona afectada, mandaron facer novas catas e están a sacar o máximo proveito a esta situación.
¡Pilar, chappeau!
No concello de Lalín temos localizados arredor de 30 castros, case todos catalogados. Este concello ten 326 Km2 e, aínda que a relación castros/Km2 é elevada, sen embargo na súa distribución tenden a estar concentrados, ao igual que os núcleos de poboación rural (aldeas).
O trazado do AVE meteuse na zona de maior densidade castrexa e por iso se viron afectados varios asentamentos. O Castriño de Bendoiro non foi o peor parado polo de agora, en parte porque se tentaron buscar soluccións ao que parecía unha masacre castrexa (agora eran os romanos de Madrid), o peor parado foi o Coto do Castrelo de Vilanova.
No Coto do Castrelo, situado noutro tramo ferroviario distinto ao do Castriño e, onde traballa outra empresa (ACS-DRAGADOS, a de Florentinito Pérez), con equipos de arquéologos tamén distintos, aquí nin a Consellería de Cultura con toda a súa sabeduría e afán de protección do Patrimonio, non quixeron saber nada do tema. O castro de O Coto do Castrelo non estaba inventariado e non houbo naa que facer.
Meteron esas dantescas máquinas que moen a pedra (as duras anfibolitas) e desfixeron ao castro. Decíame un paisano de Costoia (aldea cercana ao Coto): ” Pois antes non daban furado na pedra coas barrenas, rompianlles as cuñas e tiñan moitas dificultades para arrincar a pedra, pero agora con estas máquinas nona atopan”
E decíalle eu: “Se vai a casa e trae un martelo de crabuñar gadañas e lle da con el a un dente dunha destas palas rompelle o martelo”.
Estamos moi contentos de ver como nos destrúen todo para facer unha grande obra, para demostrar que no mapa de España hai unha “civitas” (megalopole) tan grande como calquera das grandes cidades europeas ou do mundo, dun mundo no que que dominan son as cidades.
A teoría de Armando, respecto da estructura descuberta ao Norte do Castriño de Bendoiro, paréceme interesante e pode ser unha línea a seguir á hora de burcarlle unha explicación.
Hai que ter en conta que o parcelario actual, que tamén é vello, borrou o parcelario antigo e por iso se taponaron as gabias, pero para os arqueólogos isto é relativamente fácil.
Que se implique algo a Consellería de Cultura e aporte medios para datar os materiais orgánicos que hai no fondo da gabia porque aí está a clave da cuestión. O C14 pode servir para datar eses restos, porque así será posible saber a que época pertencen e logo interpretar que puido ser a estructura.
¿A que época se remontan as estivadas?
¿E que non son unha pervivencia das agriculturas primitivas, de subsistencia?
Actualmente aínda quedan algunhas zonas do Planeta onde se practica a agricultura de rozas, que resulta semellante a practica das estivadas.
Gracias polos ánimos aportados, veñen moi ben.
Gustaríame mencionar varias cousas, un pouco polo aire, por se a alguén lle poden interesar:
– A lectura da estructura alongada como os restos dun sistema de parcelación e/ou cultivo non nos parece moi axustada. Así, e aínda que nos faltan varios aspectos por estudiar en detalle, tódalas evidencias documentadas ata o de agora non indican en nengún momento tal función. Igualmente, os materiais recuperados nese espacio son de época castrexa.
– Vexo que hai xente que, ben por ser das proximidades ou ben por propio interese, está visitando o xacemento. Se vides pola semana, non estaría mal que nos avisedes (estamos agora na parte Norte), xa que non temos problema en escoitar propostas e incluso aclarar certas dúbidas. Ás veces, algunhas ideas poden resultar oportunas.
– Carlos: cando falaba do que se riría calquera xefe de obra coa túa insinuación, non era coa intención de dicirllo, senon polo feito de que os arqueólogos sempre somos vistos por eles coma as “moscas cojoneras” (e perdón pola vulgaridade) que non traen máis que problemas. Aínda a estas alturas seguen sen entender cómo é que, pagándonos eles, podemos ir contra a marcha das obras (paralizacións, retrasos, etc.)
Gracias de novo polos ánimos (en nome tamén de tódolos meus compañeiros da escavación) e un saúdo a todos
Ben é que se vaian aclarando as dúbidas, dúbidas que formulei, en principio, como hipótese, porque a utilización dese terreo para estivadas puido ser máis que probable. Non sei exactamente ata onde chegaba o monte veciñal (comunal), pero supoño que debía empezar moi cerca desa zona e extenderse pola área de maior pendente ata o encaixado río Asneiro. Normalmente eran os montes comunais/veciñais os utilizados para a practica das estivadas, pero tendo en conta as aseveracións de Pilar non insisto máis na hipótese.
Agradezo que a arqueóloga participe neste improvisado e impensado foro, porque a partir del poderán aclararse moitos aspectos. E voltando ao anterior, que é o tema de discusión, quero decir que se podemos dar como seguro que a estructura alongada protexida por gabia é de época castrexa, entonces teremos que formular outras hipoteses.
Aproveito, polo tanto, este medio para facelo. Na época castrexa cultivabanse productos hortícolas (non sei exactamente cales productos, pero case seguro que as fabas, algunha leguminosa e ao mellor algunha verdura, porque a palabra “berzas” ule a perfume céltico). As zonas adicadas a horta, neste caso a horta do castro, non a horta de “Asterix”, (eran explotacións comunais) necesitaban estar protexidas da depredación de certos animais salvaxes e arrodeouse a zona cultivada co sistema defensivo que se estaba a utilizar no esterior dos recintos castrexos.
No Castriño, Pilar e compañeiros/as atoparon tres e supoño que estaran nestes días excavando o “foxo 3” polo lado Norte, foxo que nesa parte debe ser impresionante.
Pois ben, esta é outra hipotese, en certo modo análoga a empregada nas estivadas, aínda que é importante ter en conta que na zona de Lalín cercáronse moitas fincas con gabias e douselles en chamar ZARRAS (fincas cercadas) facendo máis variopinta a nosa paisaxe agraria o típico BOCAGE.
Dirixido a Anxel.
No escrito que puxeches nesta páxina o día o 7 de agosto, referente ao que sucedeu no Coto do Castrelo de Vilanova, non sei se te equivocaches ao final cando afirmas que “estamos todos moi contentos porque destrúen todo para facer unha gran obra” ou se o fas en plan de sorna.
Deberás explicalo porque a mín iso non me fai gracia algunha e, máis aínda, pareceme unha frivolidade tal como o dis.
Se falas en serio recomendoche que lle pegues un vistazo a prensa local estes días (Faro de Vigo e Voz de Galicia) e verás o que lles está pasando aos veciños de Abeleda, unha aldea da parroquia de Vilanova (onde estaba, tamén, o Coto do Castrelo). Despois de ler a prensa (os veciños denuncian vertidos ao río da Abeleda, afluente do Asneiro procedentes das obras do AVE e do labado dos camións que transportan formigón, o formigón dos túneles, que leva aditivos especiais) supoño que non pensarás o mesmo.
Eu creo que sendo aínda cortos de mente estas cousas están ben claras, e isto non vai por te ofender, porque ti as cousas tamén as tes claras.
Referente ao Coto do Castrelo opino o mesmo ca ti, pero ben sabes que se lle enviaron escritos de protesta moi claros á Consellería de Cultura e non fixo “ni puto caso”. O que llos mandou ben o coñecemos e como empece a falar ese vai mandar hostia.
Ola, escribo desde a Toscana, en condicions bastante precarias de Internet. Canto me perdin deste debate, non se vos pode deixar sos! Sinto non poder seguir e comentar con asiduidade, pero estou accedendo a internet a salto de mata.
O tema do uso agricola das gabias resulta interesantisimo. Agardemos a verque pode concluir o equipo de arqueologos da investigacion!
Carlos, Armando, eu non conhezo ben o sucedido coas expropiacions e o patrimonio na construcion da linha de ferrocarril, pero esta claro que e preciso un xeito mais humano de conciliar patrimonio e desenvolvemento de infraestruturas. Publicarei cando volva un sorprendente exemplo nunha autoestrada francesa pola que pasei. Localizaron un poboado da Idade do Bronce con varias tumbas (unha dama con colares en moi bo estado de conservacion, etc.). Pois ben, ainda que do poboado case non habian restos materiais, fixeron un area de descanso cun museo gratuito cos resultados da excavacion e reconstrucions, vixilado en remoto por videocamaras!!!
AS veces as respostas son bastante faciles.
Estou bastante apurado neste momento e, habendo moitas cousas importantes que comentar, unicamente me vou a referir ó que escribin o outro día.
Se desde Madrid deseñan unha obra que pasa por encima de nós causándonos unha cantidade de males incalculables ¿como vamos a estar contentos?. Ninguén é tonto, así que supoño que está todo aclarado. Mirade o que nos acaba de contar Gago dunha localidade francesa: aínda facendo mal, a veces se lle poden sacar outros proveitos.
Respecto do que está a pasar na aldea de Abeleda estou algo informado, pero ben sei que iso é a punta da iceberg. Como ben comentaba na Voz de Galicia un periodista “mexan por nós e temos que decir que chove”, pero eu xa non creo que sexa así senón: “mexan por nós e xa decimos que chove”
Cando teña máis tempo aclaro algúns puntos que me parecen interesantes, porque (por sorte) o traballo dos/as arqueólogos/as en Bendoiro está sendo a cara da moeda (para cuzzz xa chega o resto).
M. Gago: ainda que non te enteres do que están a facer os do AVE por estas terras non perdes nada, bueno perdeste cabreos e depresións anímicas.
Eu estoume a facer cada vez máis vello e pensaba que coa idade me iría transformando nunha persoa tranquila, conservadora, aburguesada e todas esas caralladas, pero visto o que está a suceder con moitisimas cousas neste noxento capitalismo, estoume facendo cada vez máis agresivo, e ben que o sinto, porque non quería ser así.
Con isto queroche decir que xa me sinto predisposto a falar mal destes desgraciados que veñen a “fodernos” en nome do progreso. Por diante deste progreso caen xacementos arqueolóxicos, casas, aldeas, fontes, arboles, camiños, regatos, animais, etc…
Por desgracia atopáronse cunha Galicia rural infravalorada, sometida a unha crise bestial económica e cultural, cunhas xentes que prefieren que lles ocupen as terras “porque así dannos algo polas fincas, xa que non valen nada”. Algúns sinten pena porque non lles pase a eles o AVE por encima das súas fincas “porque así cobrabamos algo, uns millonciños e o neto podía comprar un bo coche” (e despois tamén lle quedaban cartos para tunealo, porque agora lévanse os que fan moito ruido). E.. así che anda este bendito rosario coas súas letanías.
E… claro que sae ganado con todo isto son os que arrasan.
No proximo heiche de contar unha pequena historia (real).
Hoxe, día 15 de agosto, pasei fugazmente polo Castriño de Bendoiro para ver como estaban as excavacións e sobre todo observar a incognita zona Norte, pero tamén lle pasei unha visual a estructura de gabias paralelas do lado Sur.
Quero facer as seguintes puntualizacións:
1- A teoría de Armando non me parece mala, porque é lóxica. Así que se nesa zona se atopaba a horta castrexa o normal é que a protexeran cun foxo-torreón
2- Nunha parte que aparece a gabia vaciada, pódese observar como caeron pedras ao seu interior e isto ven a demostrar que o torreón que estaba ao seu lado tiña unha cara de parede lateral (era un paramento). Nunha finca que está alí ao lado aínda se conserva unha estructura moderna destas características.
3- Tamén observei que no lado Norte apareceu un novo foxo, e con ese xa son 4 (catro), polo é de supoñer que polo lado Sur teña continuidade e entonces haberá que saber se a estructura de gabias paralelas está ou non incorparada ao foxo 4. De estalo sería estructura castrexa e de estar separado sería un apendice adicional.
4- O que está ben claro é que a gabia da estructura é do mesmo tipo ca os foxos que rodean o castro, pero no recheo dos foxos atópase cerámica e no recheo da gabia non (baseome na observación directa).
5- Pensando que a caza de lobos se empezou a levar a cabo, desde a Idade Media, mediante “foxos” (houbo moitos no concello de Lalín), que eran estructuras un pouco parecidas a esta, entonces ¿porque non se pode tratar dunha trampa para cazar animais?
Non quero terminar estas reflexións sen antes alentar sinceramente a todos/as os que traballan nesa excavación debida a unha controvertida situación na que a algúns todo o pouco que se lles podía facer era colgalos (rexime iraqui)
Anxel, a ver se nos poñemos de acordo e imos xuntos ao Castriño. Tampouco estaría mal que tentaramos falar primeiro coa arqueóloga responsable dos traballos, que parece unha profesional que dá a talla (polo menos é o que me parece despois de ler os escritos que mandou a este medio). Xa sei que ti eres moi crítico con todo este asunto, pero hai que fecer as necesarias diferencias e non meter a todos no mesmo saco, porque ben sabes que dentro do mal que supoñen ás aberrantes obras do AVE tamén hai cousas que se salvan dese mal.
Temos que unir forzas e tentar que nos quede algo util de todo o que se está a facer no Castriño, como pode ser: falar cos responsables do Concello e da Xunta (Consellería de Cultura), propoñerlles un plan futuro que teremos que idear e máis cousas que se nos ocurran. Non teño moi claro o que podemos facer, pero debemos intentalo e ti deberías comprometerte.
A todos os interesados en ver a evolución das escavacións:
¡POR FAVOR, NOS PISEDES A ZONA NORTE -A DOS FOXOS-!!!.
A razón é que a temos limpa, e estamos a espera de boas condicións de luz para tirar as fotos de conxunto.
Sinceramente, joroba un tanto que nós mesmos a estemos respetando -e dando moitas veces grandes rodeos para non pisar por alí-, e que todo ese esforzo se vexa alterado por unha curiosidade/interés que, aínda que supoñemos sana, nos resulta perxudicial.
Agradeceríamos sinceramente a colaboración coa boa marcha dos nosos traballos.
Teremos en conta as suxerencias de Pilar, e no caso de que vaiamos algún destes días ó Castriño para ver a marcha das excavacións arqueolóxicas, NON PISAREMOS AS ZONAS LIMPAS.
Agradecemos que se expliquen as razóns, porque nós estamos interesados en que a destrucción do Castriño de Bendoiro pola maldita obra do AVE teña un lado positivo, e canto máis positivo sexa máis aminorará os efectos da destrucción.
¡Gracias, Pilar!
Acabo, practicamente, de me enterar da existencia deste blogg, que polo visto ata aqui transformouse nun interesante foro de discusión e suxerencias.
Respecto do que se leva dito teño pouco ou nada que engadir, a pesares dalgunhas referencias que considero alusivas.
En conxunto estou de acordo coa maioría dos puntos tratados e das analises realizadas. En relación coa estructura de dúas gabias paralelas ubicadas polo lado Sur do Castriño non se me ocurre suxerencia algunha a maiores das que se propuxeron. Se pensamos nunha utilidade gandeira desa estructura, como pode ser acurrar gando maior ou menor, a verdade é que non lle atopo unha lóxica fundamentada.
Respecto de outros asuntos, tales como o mundo que envolve a esta dramatúrxica situación, creo que se poden comentar varias cousas.
Seguiremos en vixía.
Vaia parvada!
Calificativos como o de Xan son propios de parvos.
Se el non é parvo ¿porque le, entonces, parvadas?, pero se é parvo e as le, nese caso é parvo orelludo.
Do moito que se leva aquí comentado ou especulado, porque xa non son capaz de diferenciar, quero sinalar que nestes días escoitei un comentario de que nalgúns castros do Norte de Portugal tiñan aparecido estructuras semellantes ás gabias paralelas do Castriño. Pero non estou seguro da súa certeza, porque se trataba de comentarios e non puiden enterarme ben. Se me chego a saber algo máis xa o difundirei.
Esquecinme de decirlle a Presas que o de vixiar, non polo que están facendo os/as arqueólogos/as, que nos interesa moito en canto ao coñecemento histórico e da cultura dos nosos antepasados xenuinos, os habitantes dos castros, senon polo que pode pasar cando empecen as verdadeiras obras do AVE. Se lle aplicamos aquí os métodos que están a practicar polos arredores, a destrucción do Castriño está garantizada e non vai a salvar ninguén o xacemento: nin as protestas dos afeccionados, nin as actuacións da Consellería de Cultura, nin o Concello de Lalín, nin…
Asi que o de vixiar está ben, pero vixiar ¿que?, ver como destrúen e ter que calar porque eses f. de p. sempre teñen a razón, ver que non podemos facer nada aínda que destrúan. Amigo Presas, perdona, preo ti es algo inxenuo.
Nestes días visitei o “Castro de Montealegre” en Moaña (situado moi cerca da Ponte de Rande), afectado polo paso da Vía Rápida do Morrazo. Aquí déronse unhas circunstancias parecidas ás do Castriño de Bendoiro pero a forma de enfrontarse aos feitos, por parte das institucións responsables, foi diferente.
Así que vixiar significa ter pouca fe neste sistema, desconfiar do que din que van a facer, crer nos feitos e non nas palabras, esperar que sexa certo o que din que van a cumplir, etc…
¿Quen se cre que van a salvar o Castriño de Bendoiro? Eu, neste momento, son agnóstico, e oxalá me equivoque.
Segundo certas informacións, relativamente fiables e das que non debo citar a súa procedencia, parece ser que hai certos acordos, máis ou menos clandestinos, entre a Consellería de Cultura e o ADIF, para que darlle rapidez ás obras na zona de escavacións arqueolóxicas no Castriño de Bendoiro.
De seren certas estas referencias, entonces estariamos diante dunha situción delicada e tanto as expectativas creadas trala a aparición de estructuras insólitas e enterramentos atípicos, como o propio traballo dos arqueólogos, serían un mero pasatempo e uunha soberana tomadura de pelo.
Bueno, hai que ter algo de pecencia.
O martes, día 4 de setembro, estivo de visita nas obras do AVE entre Ourense-Santiago a ministra de Fomento Magdalenita Alvarez, pero non lle prestou a máis mínima atención ao Castriño de Bendoiro nin aos proscritos veciños de Vilar do Xestal, na parroquia de Noceda.
Cando chegeuen as eleccións xa terán máis cuidado e non sucederán estes esquecementos porque aqui cada un tira para o seu lado. ¿Non será porque de noite todos os gatos son pardos?
Asi que vixiade ben que hai moito que vixiar e puco que facer.
Todos os que queiran enterarse con certa profundidade e detalle de como se están levando a cabo as escavacións arqueolóxicas no Castriño de Bendoiro pode consultar a “edición de Deza do Faro de Vigo” do venres 7 de setembro de 2007. Nas páxinas 8-9 aparece unha interesante entrevista coa arqueóloga-directora dos traballos de escavación. E certo que aínda quedan moitas cousas por ver, pero a entrevista serve para aclarar moitas dúbidas dos que somos pouco devotos desta forma de facer as cousas ( o IMPERIALISMO CENTRALISTA, co apoio das forzas parlamentarias autonómicas, machaca un castro do interior de Galicia á costa duns carameliños, que son as escavacións arqueolóxicas) Mal raio parta a algúns
Co asunto da valiosa entrevista (que agradecemos os afeccionados á Prehistoria), esquecinme de comentar algo que escribiu Armando con data 1 de setembro. E certo que as obras parece que van relanzadas nesta zona, porque nestes días empezaron a traballar no lado Norte do Castriño, así que o que afirma Armando pode ser certo e sería moi doloroso que os/as arqueólogos/as estiveran facendo o “paripé” co seu traballo, pero eses caralludos aínda han de ter que falar máis ca ninguén, porque logo din que para iso lles pagan. Sería o colmo e a Consellería de Cultura con todo o seu santo deber de protexer o noso patrimonio, sería a primeira en dobregarse de xeonllos diante do “gran señor capitalismo”, porque xa está habituada a a facer o papel da “SANTA COMPAÑA”
Carlos, gustaríame que lle deras unha explicación razonada á comparación que fas entre a Consellería de Cultura e a Santa Compaña, porque me imaxino que te refires ó que sucede nesta zona (Castriño, Coto do Castrelo de Vilanova, etc).
As obras do AVE na zona Norte do Castriño están a causar un impacto visual dantesco pero veremos que sucede cando chova fortemente. Estas eran unhas obras excelentes para meterllas a Florentino Perez na súa casa
A Santa Comaña, esa misteriosa procesión que visitaba aos enfermos moribundos segundo as tradicións galegas, era a premonitora dunha morte segura. Pois ben, a Consellería de Cultura está a facer o papel da Santa Compaña no Castriño de Bendoiro: coas súas actuacións está anunciando a desaparición do xacemento arqueolóxico. Demanda que se excave no recinto castrexo, manda que se excave nos lados Sur e Norte, negocia co ADIF que o nivel da plataforma do TAV se afonde 16 metros, pretende que non desfagan o Camiño Real Ourense-Santiago, tamén recoñecido como Vía de Prata, e negocia a construcción dun túnel en mina por debaixo do Castriño. Tantos avisos son moi perigosos e a Santa Compaña nunca se equivocaba segundo afirma a tradición.
Coincido coa analise que fai Carlos, porque me parece moi dificil que Ferrovial ou a empresa que execute as obras vai a ter moi dificil a salvación do Castriño. As estructuras xeolóxicas, as intrusións de filóns pegmatíticos, a alternacia de capas alteradas de paragneis con outras sen alterar e reducida profundidade do túnel van a facer imposible a súa construcción sen danar á estructura castrexa. Eu son o primeiro que non creo estas falsas promesas pero é o que nos están ofertando desde a Consellería de Cultura. Todo o que poida pasar será responsabilidade deles e non debemos descartar ningun tipo de manifestación en contra por duro que sexa, pero tamén lles debemos dar un marxe de confianza (neso son necesariamente inxenuo).
Estou de acordo coa maioría das opinións que se verten neste BLOG e paréceme ben que haxa contrastes de opinión.
A comparación que fas entre a Consellería de Cultura e a Santa Compaña pareceme esaxerada e, neste caso concreto, non creo que sexa exactamente dese xeito. Se fora como ti dis, entonces a quen había que sentenciar era á propia Consellería porque non tería sentido soster unha institución inutil. Eu non tiven problemas coa Consellería pero ao mellor outros si que os tiveron, ¿ou é que son unha panda de inutiles?
O que esta pasando co AVE na zona de Lalin non hai quen Cristo o entenda, asi que o tema do Castriño non debe sorprender a ninguen.
Obras como as do AVE “se las puden meter or el culo a los ingenieros que las diseñaron y a los putos politicos que la aprobaron”
Saúdos, e bo nadal!
Sabe alguén como van as obras?, como quedou o tema da interpretacións dos posibles restos de inhumación castrexos?.
Os comentarios que puxestes neste blog son de alucine. Eu estou asombrado con todo: coas obras, coa interpretación que fixestes dos achados, coa animadversación contra enxeñeiros e politicos, etc.
Se todos pensaramos así este País non vanzaría nada, estaríamos na Idade da Pedra facendo utensilios con sílex …
Tento contactá-lo para o felicitar pela divulgação cultural que faz!
Obrigado
Espero que entenda o Português. Para mim é fácil o Galego, embora não tenha prática de escrita.
Abraços desde o Douro ( Portugal)
Obrigado, Raul, grazas polo seu comentario. Por suposto que comprendo o portugués.
¡Visite Capítulo 0 cando queira!
A dÃa de hoxe o Castriño de Bendoiro salvouse, parcialmente, da maldita incompetencia duns cuantos cabróns (enxeñeiros, polÃticos e outros que ben poderÃan ser habitantes de “casas de putas”) pero quedou moi afectado por todo o que se fixo ao seu arredor. Por debaixo da estructura castrexa pasa o túnel do AVE que converte ao castro (dáselle o nome de Castriño) nunha auténtica dovela (peza que forma un arco).
O Castriño quedou moi “escarallado” e o que nos jode máis é que aÃnda nos din que puido haber sido moito peor.
Este é un pais de “macurrios” e cando non ven como facer as cousas tiran para adiante pase o que pase. Estamos hasta los “santos cojones” do que fixeron aquÃ.
O Castriño de Bendoiro, que debido a unha actuacion arqueoloxica propiciada polas irrespetuosas obras do AVE, foi escavado drante duas campañas, encerra unha valiosa informacion sobre as formas de vida do pasado. E necesario que estes datos se coñezan e para iso e precisa unha publicacion de resultados como se fixo co castro de Montealegre, ali a caron da Ponde de Rande, na ria de Vigo.
Non sabemos o que sucedera aqui porque todo esta mediatizado por esa casa de putas que e o ADIF e “ad lateres”.
A dia de hoxe todo está parado menos a arrasadora obra do AVE que fende, como o corte dunha machada, a paisaxe da comarca de Deza. O Castriño quedou moi afectado pola obra e parece unha alma en pena ali situado entre desterres e escombreiras. ¡Que triste futuro teñen as testemuñas do noso pasado! Esre país non da para máis.