As rutas do viño en Valdeorras

Bodega Godeval no Mosteiro de Xagoaza (O Barco de Valdeorras)

Unha das adegas máis fermosas da Península é Viña Godeval, no Barco de Valdeorras. Antes de entrar na vila, un torce á dereita en dirección ao Mosteiro de Xagoaza e a partir de aí todo se vai facendo máis e máis pequeno: a estrada convértese nun carreiro que esvara entre as casas das aldeas coma un rato, o campo de visión redúcese coa invasión dunha mesta devesa da que agroman lexións de fieitos e silvas entre carballos e ameneiros, as montañas que constrúen o valciño estréitanse ata pareceren unha frondosa pista de skate. No fondo do val, na estreitura, está o mosteiro de San Miguel de Xagoaza, que xa ten mil anos, pertenceu ás ordes militares de San Xoán de Malta, que deixaron a súa marca en varias pedras nobles (seguimos davinceando) e que esmoreceu ata a ruína ata que no 1988 comezaron os actuais traballos de restauración. Hoxe, o convento acolle os lagares e os coidados dun dos mellores brancos e máis recoñecidos brancos do país: o Viña Godeval. Un finísimo godello que a min me recorda, na súa lixeireza, aos chardonnays franceses, e posíbelmente sexa esa a clave da súa sona internacional. Do mosteiro van subindo os viñedos, fermosísimos, escondidos no medio do bosque, separados e coidados. Un pode percorrer toda a finca, no medio dun silenzo e dunha soedade humana aplastante. Algún raposo nórdico percorre as cepas e pérdese na vexetación. O convento ten algunhas torres.

Valdeorras conta cun potencial aínda sen explotar de todo: a cultura do viño é ancestral de seu. Perdémonos na busca dun precario castelo neomedieval do XIX que nunca chegou a levantarse: a súa ruína de cemento levántase na marxe sur do río en Vilamartín de Valdeorras. Polo estreito camiño, aparecen as típicas covas da zona: furanchos escarbados no xabre ou na pedra, que penetran no monte seis ou sete metros e onde as familias valdeorrás gardaban o viño, sempre de dúas ou tres variedades. As covas viven agora un momento dourado: en Seadur, máis alá na comarca, están en plena reclamación coa súa Ruta das Covas, un torrente de viño en taza no que se vai de túnel en túnel gabando a oferta local.

Antolín na súa cova de Penouta

Na nosa busca do castelo inconcluso, paramos en Penouta, para curiosear entre as follas de madeira das grutas, e da escuridade aparece Antolín. Máis vello que o mundo, máis listo que a fame, Antolín ten vasiños de cristal gastados riba dun bocoi.

–Pasade a tomar un viño.

Aventurámonos. Antolín garda tres ou catro viños diferentes na cova. Segue coidando as cepas da familia ata que resistan.

–Eu convido a todo o que pasa por aquí -di o vello. Miramos o silencio do asfalto. Na hora que estivemos con el ninguén pasou polo camiño. No fondo do val, a estrada vai chea de camións, como formigas.

Os viños circulan na cova de Antolín como nunha gala de moda. Aquí este branco feito con godello, “e non o verdello que agora tentan vender”. Antolín recea das variedades que produce máis, e amósanos a forza dunhas cepas vellas, moi moi vellas, que custodia nunha finca que gabea pola montaña.

–O meu pai, cando mas deixou, díxome que el as lembraba igual cando era pequeno.

Esas centenarias cepas deben medrar sobre kriptonita, porque o viño resultante sube polo padal como unha tralla valenciana. Antolín fálanos do pasado do viño coma unha personaxe cunqueiriá, como un barqueiro mítico que pide un óbolo para pasar o río. Gústame o sabor humano deste viño frouxo, este toque de tremor de mans e de ollos que bagullan sen motivo, este aspecto de desleixo de quen prefire xa fixarse nas cousas estritamente esenciais e vitais. O viño repousa entre teas de araña, e cando un se move entre as barricas parece atravesar capas de tempo. O viño de Antolín, as barricas que fixo no obradoiro de Penouta, envellecen ao ritmo do vello. Xa non se fan máis sabio co tempo, pero si máis humano. O viño non perde a forza, pero si os matices da froita. Neste final queda o alento.