As covas do Folón: tres horas no gran inframundo

Mentres camiñas polo medio do bosque en dirección a unha das entradas do sistema de cavidades pseudo-karsticas do Folón, no concello de Vigo, a terra de súpeto comeza a falar e a tremer. Un son rítmico sae de debaixo das enormes bolas graníticas e, nalgún sitio, mesmo percibes vibracións que se transmiten á terra e aos teus pés. É o Folón, e de aí vén o seu nome, ao balbordo, á folie, á tolemia, ao gurgullo constante que vén das profundidades. O son é o do río da Rega que, máis enriba, desaparece de súpeto da superficie da ladeira e comeza a esvarar no subterráneo entre un enorme complexo de bolas de granito, un inframundo de estreitas cavidades e voltas labirínticas. Mentres, o río peta contra as pedras, remuíña en marmitas. As covas do Folón son un lugar único en Galicia, a terceira cova granítica de Europa. Teñen un percorrido en longo dun quilómetro, pero as incursións que fas nelas fanche avanzar moi pouco. Vinte metros, no Folón, son unha auténtica aventura. Fumos un grupiño de dez persoas (síntoo, non lembro o nome de todos); desde Santiago fumos Xurxo Mariño, Vicente de Souza, Xurxo Salgado e máis eu.

Pero tamén é moito máis. A Xunta declarouno Monumento Natural de Galicia e tamén Ben de Interese Cultural Están solicitadas as declaracións de Monumento Natural de Galicia e de Ben de Interese Cultural, porque este é un lugar moi especial, tanto como descoñecido: aquí apareceron evidencias de presenza humana constante desde o Paleolítico ata a Idade Media, e polos indicios atopados todo parece indicar que, cando menos no Calcolítico e na Idade do Bronce, o que se deixaba aquí, nunha das covas conectadas con todo o sistema, eran ofrendas a algo. O Clube Espeleolóxico Maúxo, é o principal axente en pular por conseguir a declaración de Monumento Natural, atopou no ano 1996 unha incríbel colección de materiais arqueolóxicos, desde machados pulimentados ata sorprendentes vasixas calcolíticas, de tres mil anos de antigüidade; unha delas é a que vedes nesa foto. ¿Que ser mítico viviría aquí dentro? Imaxínome á xente distinguindo a voz do monstro, do deus ou do espírito entre o bater do Folón, o gorgullo constante. Imaxínome, mesmo, viaxes iniciáticas ata a fervenza que se ve no vídeo. Algo diso, curiosamente, consérvase no folclore. Unha das lendas desta cova -que está rodeada de penas de mouros- fala de que no interior do Folón vivía unha moura. A xente tiña que deixarlle comida e ofrendas na entrada para que a moura os favorecera, igual que esas vaixelas cerámicas de tres mil anos antes. Teño a sensación, ao internarme, de que nos metemos no omphalos, nas covas de Delfos, que aquí nas profundidades as augas escribían o futuro dos homes. Non hai un sitio igual en toda Galicia.

Sección da cova do Folón. Gráfico: Clube Espeleolóxico Maúxo

Internámonos. Sabemos que non veremos á moura, pero si marabillosos procesos xeolóxicos en formación/destrución. A xente de AXENA que nos guía por este inframundo ten nomes para todas as cavidades, que axudan a crear un “edificio de memoria” vital para sobrevivir neste caos: o Paso de Andrés, os Catro Camiños, o Baño Turco, o Balcón… Este lugar é toda unha experiencia que pon a proba, sobre todo, a túa capacidade de resistencia psicolóxica, pero no que vas vivir experiencias alucinantes. No vídeo podes ver en parte o noso percorrido. Se tes algo de claustrofobia ou aprensión, recoméndoche que non o vexas, porque dá yuyu. Se non, é moi recomendábel. Pouca xente, agás un descerebrado coma min, se atreve a meter unha cámara de vídeo por eses sitios.

Advertencias

Igualmente, se despois do vídeo quedas tan flipado que queres visitar este lugar, teño que facerte prevencións. As Covas do Folón son un perigoso labirinto e un desafío mental: a moita xente lle teñen entrado episodios de claustrofobia e outros cadros no seu interior. Entra só con especialistas que coñezan os camiños subterráneos, porque te podes perder, segurísimo. Por iso mesmo, pedíronme que non ofreza datos de localización da entrada ao sistema do Folón. Se queres ir, contacta con Axena ou co Clube Espeleolóxico Maúxo.

Nota: a fotografía da cerámica do Folón é de Vigo Arqueológico