Buscando o gran castelo dos Churruchaos na Capela Señorial dos Deza

A igrexa parroquial de Ansemil e a Capela Señorial dos Deza anexa a esta. Fotos: Sole

Anexa á fermosa e antiga igrexa monástica de Ansemil, no concello de Silleda, fundada entorno ao século IX ou X, atópase unha interesante curiosidade arquitectónica: a Capela Señorial dos Deza, do século XIV. Os Deza foron os condes máis poderosos de Galicia central -antes de Cuíña-, e dominaban as actuais terras da comarca do mesmo nome e máis alá. O seu nome familiar era ben curioso e sonoro: os Churruchaos. Os cabaleiros Churruchaos tomaron partido en todas as batallas nobiliares do noso convulso século XIV, e como ben resumiu un paisano da aldea de Ansemil, “o conto acabóuselles cando se lles foi a man e mataron ao Arcebispo de Santiago”.

De esquerda a dereita: Un canzorriño ráñase o pé, canzorro gótico da fachada da Capela, capitel románico do pórtico de Ansemil, anxo oferente da porta da Capela.

A Virxe do Leite, o sol e a lúa co año pascual e un ventanal gótico na Capela

Un xefe do clan, Diego Gómez de Deza ergueu esta curiosa xoia da arquitectura medieval, que é toda unha igrexa en miniatura, en 1341. Para facérmonos unha idea das súas dimensións: o seu interior non creo que supere os 20 metros cadrados de superficie. Con todo, hai tanta riqueza de motivos na estuaria, nos canzorriños e na simboloxía que dá para perder moito tempo nela. Supoño que a súa idea era facer un panteón familiar, ou algo así, pero no seu interior só está enterrado el. Nunha tumba tosca e parca, Diego González deixou un texto escrito que informa aos séculos futuros de quen xace aí, e un símbolo, o seu símbolo. Un castelo de pinta bastante ominosa, con tres altas torres, a central moito máis alta, e con tres ameas, mentres que as laterais só aparecen con dúas, e unhas curiosas liñas por abaixo. Ese, sen dúbida, debía ser o castelo onde residía o poder deste cabaleiro; en certo xeito, este castelo debía ser a súa identidade e proxecto. Lembroume a que na igrexa de Vilar de Donas, o baldaquino gótico do interior está coroado polo Castelo de Pambre, dos Condes da Ulloa, tamén motivo de orgullo familiar.

Para darnos conta da súa relevancia, no sepulcro a imaxe do castelo repítese dúas veces, gravado se cadra por dúas mans distintas: no sartego -máis elaborado- e na lauda -máis esquemático. O curioso, ao observar o símbolo, foi darme conta do seu elemento máis curioso e estraño. Esas liñas situadas por debaixo das torres. Liñas de auga, que reflicten un elemento que debía ser o máis característico desa fortaleza: estar ao carón do mar, ou dun río, ou algún tipo de curso de auga. No sartego, esas liñas son ondulantes. Na lauda son menos marcadas, pero están. Representar ese castelo sen auga ao seu carón debía ser facer desaparecer parte da identidade do lugar. É unha parvada, pero resultoume fascinante ver como no símbolo está integrado un elemento ambiental e como, no seu esquematismo, había un montón de detalles que debían estar reflectindo fielmente o orixinal, como esas estrañas portas das torres.

Busquei algo de información sobre que castelo podía ser -pensei que mesmo estaría a representar unha cidade, Pontevedra, moi vinculada aos Churruchaos, pero pérdome en toda a información.

¿Algún ilustrado ou ilustrada podería saber algo máis sobre esta ominosa e acuática fortaleza de Diego González de Deza? ¿Aínda existe?¿Onde está?

Localización en Capítulo 0 Mapas