E há de vir o Apalpador

Last updated on 26 / Decembro/ 2012

Onte a comisión da Historia da Gentalha do Pichel presentou E há de vir o Apalpador, un documental que presenta numerosas testemuñas gravadas entre os Ancares, o Courel ou Sarria da tradición do Apalpadar entre esas xentes da montaña. Ao ver tan abrumadora cantidade de testemuñas a pregunta que se fixo alguén entre o público é: “como isto nunca se soubo?”. Aquí está o vídeo:

Ao meu ver hai dúas respostas ante isto. Unha é pensar mal, en estilo conspiración, e crer que non interesaba politicamente a difusión dunha lenda deste tipo. A outra é máis triste pero eu creo que é máis realista: simplemente porque non estaba (demasiado) na bibliografía anterior. Na Academia (no sentido amplo da palabra) dubidábase do Apalpador porque os grandes etnógrafos da Galicia do século XX (apenas) repararan nel. Eu teño percibido cousas similares, como ocorre coa xente cativa, a xente pequena. Esa marabillosa raza tan habitual no Atlántico europeo, que teño recollido a eito por todo o país, a penas entrou nos libros clásicos de antropoloxía cultural galega e que, cando teño comentado con recoñecidos antropólogos, me teñen mirado cunha mestura de curiosidade e dúbida pero sen asomo de poñerse ao traballo, basicamente porque non había precedentes. No caso do Apalpador, xuntábase ao meu ver outros factores que provocaban a reactividade: o discurso estaba producido desde a alternatividade dun centro social, en galego reintegracionista, e nun colectivo de ideas moi marcadas…daba igual o que se dixera. Os feitos non eran tan importantes coma os portadores.

Sen embargo, como lles comentei á xente da Gentalha, a súa historia do Apalpador é, sobre todo, e aínda que lles doan algunhas críticas, é sobre todo un caso de éxito digno de estudarse en termos de marketing. Fixeron un excelente traballo de codificación e de adaptación dunha ancestral tradición ao mundo moderno. Desde a estandarización da imaxe do apalpador ata do ritual e calendario de comportamento da personaxe. Calquera, calquera figura mítica do presente pasou por procesos de codificación similares a partir das infinitas variantes deses mitos na sociedade tradicional (pensemos por exemplo, na evolución dos urcos campesiños e mariñeiros da sociedade tradicional ata os orcos das novelas de Tolkien, recreadas por Peter Jackson no século XXI).

O factor relevante co Apalpador, ao igual que co Samaín, é como é a reacción das persoas que o rexeitan como icona. Non se trata unicamente dunha falta de atención ou interese, senón que hai unha interesante agresividade, unha reacción airada. É un proceso moi similar ao da xente que se indigna co galego da TVG. A frase que vén despois adoita ser a seguinte: “é que na miña aldea non se facía iso”. A frase é tremenda: o que dan a entender esas persoas é que Galicia debe ser como a súa aldea. Tamén é moi interesante saber por que esas mesmas persoas non se adoitan anoxar co Papá Noel (que na versión que chega ata aquí é un produto do marketing norteamericano). Creo que parte da clave (parte, non todo) está nun curioso fenómeno.

Galicia, desprovista secularmente de mecanismos de autoidentificación como colectivo, construíu a súa identidade étnica (os galegos) a partir da aldea de cada quen. Un dos beneficios expresados por moitos televidentes cando se fixo a TVG é que “podían coñecer outras partes de Galicia”. Ata a TVG, poucas persoas, como Cunqueiro ou Castroviejo, podían ter o privilexio de ter unha noción de Galicia. O vello Otero Pedrayo teno moi claro cando fala de que a auténtica conversión dos mozos fidalgos de principios do XX ao galeguismo se produce cando ven por primeira vez o mapa do Reino de Galicia, o prodixioso mapa de Domingo Fontán, de mediados do XIX. Ata ese momento, Galicia era unha quimera: Galicia era ata onde chegaba a vista.

O que lle provoca reacción a esta xente é a estraña percepción de país: de que Galicia se estende máis alá da súa parroquia, que é diversa e distinta no seu interior. Que é un país complexo, en suma. A reactividade de moita xente está en que a súa identidade galega é cómoda: temos a aldea, que é Galicia, e eu estou orgulloso da miña aldea e a defendo, e temos España. O que está no medio é un problema, para moitos non é doado de xestionar. Por quen pulo nun Celta ou Deportivo-Madrid?

Esta estraña dualidade de vivo e non vivo nun lugar apréciase en todas as ordes da vida. Eu teño que xente me se me violenta cando aludo ao Presidente da Xunta como Presidente do Goberno (ollo, non que se confunda, senón que se violenta, que é distinto). Ou fíxense nos titulares dos xornais galegos, nos que a palabra Galicia se repite unha e outra vez, malia estar sobreentendido pola difusión do xornal, a sección ou o tema. Non sabemos manexarnos ben co espazo público común, parece que escribimos desde fóra del.

O Apalpador, en realidade, todo, está no medio. A gran conquista da Galicia do futuro será forxar esa identidade do espazo público. No fondo, é o que se leva loitando 150 anos. Vexo a xente moi nova aínda co discurso: “na miña aldea non se facía iso”. O noso futuro será demostrar que o orgullo é que Galicia está feita por miles de aldeas, e miles de cidades, e que tan importante é o que se faga na túa aldea como o que nos importe a todos nunha política común, que tan importantes son as túas particularidades como ter símbolos comúns, que nos unan. E que iso é o que nos enriquece como sociedade moderna que debemos ser.

45 Comments

  1. karl
    21 / Decembro/ 2012

    Ben falado. Os que non temos aldea (ou foi absorbida pola cidade), e vivemos en moitos lados de Galicia, entendémolo perfeitamente

  2. Paulo
    22 / Decembro/ 2012

    Vaia texto senhor Gago!
    Emocionante…
    Na Gentalha continuaremos por esta senda; agora com mais força após ler estas palavras.
    Obrigadas.

  3. 22 / Decembro/ 2012

    Pois si poden estar orgullosos os da gentalha polo que fixeron, aínda que penso que resulta máis atrativo o nome de Pandigueiro, que tamén o ten, por razóns que todo o mundo pode comprender. En canto ao fondo do artigo, é tamén sintomático ese rexeitamento, que penso que ten que ver cun autoodio tan asumido que comeza a fracturar esta sociedade de maneira moi perigosa, o que é moi visible en ámbitos urbanos e vilegos. Dás no cravo: as mesmas persoas que critican o pandigueiro aceptan sen problemas os santaclaus. Eu escoitei xente dicir que as pelis da TVG soaban ridículas, e escachaban a rir porque un indio se chamara en galego Touro Sentado ou Cabalo Tolo, e non lles parecía ridículos os nomes casteláns, que tamén estaban traducidos. Hai unha xente que vive Galicia e o galego como algo propio e querido, e outros que o viven con vergoña, como un parente delincuente, como unha eiva. É a xente que dí que o galego é un idioma inventado por filólogos, a que non fai esforzos por falalo ben, porque é así como sempre o falaron (mal), os que sinten vergoña cando van á meseta e alguén os identifica como galegos grazas ao sotaque delator. Esa xente protesta porque nunha cabalgata de reis toque unha banda de gaitas, os reis veñen de Oriente, argumentan) pero aplauden a idea de que cheguen en helicoptero. Ou porque na radio galega se fale en galego. Para eles todo o galego, e non só a lingua, é sospeitoso de nacionalismo. O apalpador é un invento dos galeguistas independentistas, non coma o PapaNoel de toda a vida. Que o Pandigueiro sexa amado e odiado por igual demostra o grao de esquizofrenia desta sociedade bipolar, que convirte nun tema de discusión algo que só ten coma obxectivo facer felices aos máis cativos.

  4. Airas
    22 / Decembro/ 2012

    Señor Gago, es usted un separatista, un nacionalista excluyente :) Os meus parabéns, a serio, polo artigo, porque vas á cerna do problema identitario do noso país. Non escribiches sobre calquera cousa, escribiches sobre unha doenza colectiva con fondas raíces histórico-políticas.

  5. Manuel Santos
    22 / Decembro/ 2012

    Parabéns polo texto, un bo retrato do que se observa todolos días. Unhas liñas realmente esclarecedoras, sobre todo pola orde que pon nun conxunto de pensamentos que outros temos, pero de xeito desordenado.

  6. Airas
    22 / Decembro/ 2012

    De todos os xeitos, Manuel, mentres alguén non me demostre o contrario, a túa mención ao Samaín non me parece nada análogo nin similar ao caso do apalpador…para comezar “Samaín” é unha palabra que non é galega.

  7. 22 / Decembro/ 2012

    Refírome ao ritual das cabazas.

  8. María
    22 / Decembro/ 2012

    Eu a primeira noción que tiven de Galicia coma unha realidade diferente da da miña aldea foi nos libros de Sociais de EXB de Santillana, os primeiros que viñan en galego. A Galicia que viña alí era fascinante, mesmo exótica: o granito, as conserveiras, esa imponente ponte de Rande que vía nas fotos… pero esa era Galicia na miña mente. A que tamén saía na primeira TVG dos anos 80. E molaba mogollón. Onde vivía eu era simple e vulgar Lugo. :D

    Non fun a Vigo ata que tiven 20 anos, pero desde aquela sempre que vou venme á cabeza a magdalena de Proust dese libro de Sociais.

  9. María
    22 / Decembro/ 2012

    A maría do comment de antes era eu, pensei que xa me pillaba o gravatar. A ver se agora. :)

  10. 22 / Decembro/ 2012

    Que chulo, María, iso que contas. A min pasoume tamén con varias cousas. A sección de galego da biblioteca da Pobra do Caramiñal, cando a inauguraran (teño o carné número 5), aquela serie documental da primeira TVG “Galicia inédita”, etc.

  11. manuel bs
    22 / Decembro/ 2012

    Samaín,non é unha palabra galega,pero foino?,o sustrato do latín que é preto do 70% do galego quizais se comiu esa palabra,aínda que haberia que analizar a palabra magosto,calendario(estacións non empezan nos solsticios )non solar acaba lugnasad (agosto)3 meses, samaín(novembre),empeza o inverno.

  12. manuel bs
    22 / Decembro/ 2012

    en resposta a o¨padín,o caso do apalpador é nin mais nin menos que a substitución dunha tradición pola tradición imperante(os reises papa noel)o poder impon as súas tradicións,a igrexa impón os reises o imperialimo papa noel,o estado español o castelán,roma o cristianismo contra o paganismo,e o que pasa nunha colonia interior do antigo imperio español,galicia,por exemplo que seria agora do irlandés se irlanda non se separase en parte,dos ingleses,agora so se fala maioritariamente en zonas do oeste,ou co escocés etc,o ingles é o dominante ainda sendo irlanda independente,pois en galicia o mesmo primeiro foronse perdendo as linguas do substrato do galego comestas polos poderes facticos dominantes ,ainda asi quedan centos de palabras coma,anaco,verme,laiar,saraiba,abranguer ,aínda,ceibe,galic-(ia)etc,que veñen si das linguas gaelicas,samain pois esa non ,por non dar toponimos ,dumbría,corcubíon,baiobre,lugo,a coruña,arteixo,gándara e asi miles.

  13. 22 / Decembro/ 2012

    “O que lle provoca reacción a esta xente é a estraña percepción de país: de que Galicia se estende máis alá da súa parroquia, que é diversa e distinta no seu interior. Que é un país complexo, en suma. A reactividade de moita xente está en que a súa identidade galega é cómoda”

    Efectivamente, Galicia non é un “pequeno microcosmos” nin da conta dela ningunha das etiquetas ad hoc que teñen como albo facer mais doada a dixestión da realidade. Galicia é outra cousa, é unha realidade moi traballada xa que, entre outras cousas, por ela choveron carros de séculos. É un cosmos.

    Se fose un xantar, Galicia non sería fast food, como moitas veces semella que se pretende, sería un banquete papal. Se fose un viño, non viría dentro dun cartón, sería un crianza complexo e mineral, con moito corpo e moita crianza.

    En fin, xa saben.

    Tocantes un comentario anterior dicir que Galicia é tan diversa, heteroxénea e complexa que, por exemplo, o Pandigueiro non se pode plantexar en termos de alternatividade con respecto ó Apalpador,: son cousas semellantes, mais diferentes polo que sabemos. E pode que haxa ou teña habido inda, mais variantes.

    Poño un exemplo: Onde hai como en Galicia, tanta diversidade de figuras emblemáticas do antroido? Cantas había “oficialmente” hai uns poucos anos?
    Agora apareceron, os vellos traxes estaban nas palleiras ou na lembranza dalgunha pouca xente.
    Simplemente ninguén tiña saido a preguntarlle á xente. Cada aldea pensaba que “esto somentes o hai non meu pobo!” “esto é único non mundo!”
    Concordo pois co sr. Gago: e digo que compre unha Academia mais permeable e reactiva, menos apriorística e solipsista.

  14. manuel bs
    22 / Decembro/ 2012

    non exactamente,o feito de que haxa xente que negue a veracidade disto e por pura politica,e dicir ,o de é un invento dos nacionalistas,esa frase dio todo,e tamen di que hai un enfrontamento entre nacionalismos,galego e español,pero ainda mais se o nacionalismo imperante (POR PODER)intenta negar o nacionalismo local e porque iste existe como nación,polo tanto hai que negalo,ainda que o asunto sexa o apalpador,porr non dicir a historia nacional local ou idioma.
    segundo,que a academia lle custe admitir o que eles non saben,é simplemente ,orgullo,que diriamos se tivesen equivocados,(que están)por exemplo na gheada e seseo,coma se non se poidese escribir por considerar(incorrecto)ou eliminar o guión e a cedilla para que non se pareza tanto ao portugués,coma estamos en españa(disque).
    no programa ben falado da galega ,dedicaronlle dous programas (uns minutos) ao significado etimoloxico de galicia,nun dixeron que viña do latín,noutro que habia a posibilidade de que viñese das linguas célticas(gaelicas),o remate do programa o que dixo o presentador do programa foi-
    non estamos seguros sobre a procedencia etimoloxica pero a min o significado céltico pareceme poesía e mitoloxía.
    o señor latinista e tamén crego ou monxe,(biografia)coma non é do latín nada máis ca terminación-ia,hai que negalo,manda carallo,coma non llo ensinaron no claustro,negao.
    cal-leach,callaec-ia;mitoloxia ou prexuizos filoxoficos e máis ego,que esta si é moi latina,coma o pandigueiro molesta pa uns por politica ,pa outros por ego,e pa outros porque non teñen opinión propia e creen o que di a opinión dominante.

  15. Sonia
    23 / Decembro/ 2012

    “que tan importante é o que se faga na túa aldea como o que nos importe a todos nunha política común, que tan importantes son as túas particularidades como ter símbolos comúns, que nos unan.

    Tal difícil de conseguir, pero, sen dúbida, aí está a clave!

    Parabéns

  16. 23 / Decembro/ 2012

    Para mim a grande reflexão que achega este artigo é esta a seguir:

    – a Galiza (ou “Galicia”) “Nación” ou “Nazón”, fracassou porque, como bem aponta o artigo, não foi quem de erguer nada sólido entre a aldeia (‘patria’) particular de cada quem e o lugar comum, que no imaginário Popular galego -reforçado por umas péssimas escolhas nacionalistas, também linguísticas, completamente erradas e desafortunadas- é Espanha (essa sim: “Nación”).

    – construirmos esses referentes comuns é a tarefa necessária para podermos invertir a tendência cara à desfeita e à desaparição da nossa nação, e é preciso e indispensável dizer que aqueles que curtem a ideia de Galiza Naçom, ou Nação, que não foi ainda testada a sério de jeito maciço, atingirom bem mais sucessos mesmo partindo da escassez de recursos com os que contam …

    A nível “nacional”, não estamos lá muito longe dos povos africanos dividos em clãs e aldeias. O ‘naCIONalismo’ vigorante, que remete à ‘verdadeira NACIÓN’ (EspaÑa!), nada mudou, nem o vai mudar: porque o referente nacional implícito desse modelo é o Estado espanhol, mesmo ‘federalizado’ ou como se quiser, do mesmo jeito que o refente linguístico do ILG-RAG e a RAE. Logo: já não vale continuar a escudar-se em que ‘isto’ é o que há. Quem não aja conscientemente ou de jeito coerente, está a trabalhar por uma das soluçoes. Eles verão.

    O cómodo ou o singelo teria sido ficar com o “Papá Noel” e deixar que o Apalpador esmorecesse. Por fortuna houve quem reagiu. Que não se queixe logo ninguém se alguém lhe vem lembrar que é necessário re-AGIR ante ‘o que há’, aqui é agora, e se sente imediatamente incómodo perante a sua comodidade: ante os problemas, antes que procurar justificaçoes baleiras, não há melhor remédio que agir e mudar o que não deu certo.

    Saúde.

  17. 23 / Decembro/ 2012

    Por non poñernos negativos, a chave do éxito (relativo) do Apalpador-Pandigueiro-Pai Nadal (todo é un e o mesmo) é a terrible fame de identidade que ten esta sociedade. E iso tamén é síntoma de moitas cousas. Penso que a maioría dos que abrazan a chegada do Pandigueiro non é por outra cousa máis que porque é noso. Moita xente debece por ter sinais inequívocos de identidade, non só idiomáticos: quere celtas na súa historia, quere reinos de Galicia, quere samaínes (por todos os deuses do Pindo, chamémoslle “noite de defuntos” dunha puta hostia dun carallo dunha vez, que Samaín nin é galego nin sequera se pronuncia así!), quere irmandiños e festas medievais, e anuncios de Gadis. Moita xente devece por sentirse máis galega, o que demostra que hai un claro déficit de identidade nas cousas que nos rodean: nos libros de texto de Historia, no nihilismo académico (aquí nunha houbo nada), na destrucción da paisaxe, a indefinición en suma de Galicia e do que somos. Outros viven cómodos nesa indefinición, pero eu prefiro mirar no rexurdir do apalpador unha esperanza. Agardemos que non se estrague.

  18. 23 / Decembro/ 2012

    Padín:

    não é só que a gente queira ver celtas na sua história, Reinos da Galiza, noite de defuntos ou de calacus, irmandinhos, etc … É QUE OS HOUVE!!

    Igual que houve uma literatura medieval galega que foi referente em toda a Europa ocidental, e o nosso fracasso -e a nossa tragédia- é, por absurdos posionamentos localistas ou pessoais ou estrategias curto-prazistas, não sermos capazes de VISUALIZAR ISSO.

    Seica isto do Apalpador é um primeiro sucesso (quem siga simplesmente o que acontece na net pode dar fe disto), que deveríamos ser quem de aproveitar e explorar, sendo cientes que ante as agressivas mostras iniciais de rejeição que suscitou a figura, o fácil teria sido deixar correr o assunto.

    Por fortuna, a Gentalha do Pichel, sabendo que o que fazia estava no certo, rompeu o esquema, manteve o braço-de-ferro e perseverou no seu trabalho. Agora este trabalho, condensado neste vídeo deixa com o cu ao leu a todos aqueles que largaram a língua a pascer antes de tempo, às universidades galegas, ao staff colonial subsidiado que está só para não fazer nada e encher o bandulho (será por isso que eles não precisam Apalpador .. ;DD ).

    Logo, eis as chaves do sucesso:

    – procurar bons materiais (sempre os melhores ao dispor), em qualquer campo e em qualquer matéria.
    – ser inovador e ruturista, a sério
    – manter os braços-de-ferro propostos polo campo contrário quando se está certo da própria posição … e não deixar-se sobrepassar polo ‘que dirão’ ..
    – perseverar no trabalho.

    Saúde.

  19. Elixio Vieites
    23 / Decembro/ 2012

    Eu nacín galego sen remedio, que lle imos facer. Nacín nunha aldea de ría e non había apalpador. Tíñamos outras cousas, íamos de pequechos con fachos a bendecir o trigo e o millo o 30 de Abril (a verdade non sei porqué esta data) roubar cancelas e poñelas xunto con carros ( os máis arriscados gamelas) nos cruceiros polo San Xoán, e outros costumes raros. Os vellos tiñan visto a Santa Compaña e describíanllas aos rapaces. Había unha especie de Chamana no lugar,(a cal adiviñaba a morte dos veciños por visión da súa imaxe en sitios raros, por exemplo , “…vin a menganito andar nunha gamela ás 10 da noite e remando cara afora…buff ese palmaba). Curaba de mal de ollo nas encrucilladas, botaba os espíritus fóra da casa…en fin, o que se fixo sempre. Un día foron a entrevistala uns amigos que estaban daquela estudando filosofía, e a verdade que a entrevista non diu para moito, pois a personaxe xa non era o mesmo.
    Eramos un nacionalistas de carallo, pois andabamos a mal sempre coa aldea do lado, que tiñan o costume de vir a matarnos os raposos e logo pedir esmola amosando o seu cadaver. Había pelexas nas festa entre persoas de distintas parroquias..non fallaba ese bo facer de medirse os homes a boas ostias. Eso para min non estaba ben, pero eran “os do lado” uns brutos de carallo. Moitas máis cousas que formaba parte do cotían e que ninguén se cuestiuonaba…..Despois xa veu a TV a civilizarnos.

  20. 23 / Decembro/ 2012

    Bom exemplo e bom relato, Elixio.

    Obrigados!

  21. Marcos
    23 / Decembro/ 2012

    Magnífico artigo, nunca vira Galiza dese xeito pero o certo é que explica moitas cousas.

  22. solpor
    23 / Decembro/ 2012

    unha boa reflexión, igual que os comentarios logo verquidos. Non sabía da negación deste mito (interesada, como sempre acontece cando se pon de relevancia algo orixinal, e arraigado nalgún dos currunchos galegos) unha cortedade de miras, dende o meu punto de vista, pero vaia, hai moitos intereses porque desapareza a nosa conciencia colectiva de país.

    Ese desprezo só se para co noso orgullo de ser. E si, na miña aldea que eu saiba, non había tal apalpador, pero igual noutro lugar p.ex. en Pascua non se facía o día das tortillas: ovos sós, patacas, fariña e pan (as 2 últimas xa como sobremesa) nin outras tradicións que enriquecen a nosa cultura.

    Este ano na miña casa, o Apalpador ou a Apalpadora (tomo nota do que di unha das entrevistadas: que tanto podía ser home coma muller) virá pola noite do 24.

  23. magago
    23 / Decembro/ 2012

    Solpor, xa me contarás mellor o do día das tortillas. Que interesante! (o resto do que dicides tamén, pero é que isto das tortillas de Pascua non o coñecía). :-)

  24. manuel bs
    23 / Decembro/ 2012

    o´padin ,eses teus prexuizos non che deixa ver a realidade,falas de celtas,esa palabra dos romanos que colleran aprestada do grego( keltoi),e que utilizaban para describir os habitantes den o sur de xermania ata mais aló dos pilares de hercules(estreito de gibraltar)norte de africa,celtas que non era un pobo senón un conxunto deles entón diversos,pero vamos ao idioma ,segundo linguistas ese antigo pobo falaba un idioma antigo,que ainda hoxe esta vixente en cornechos de (irlanda,escocia,gales,illa man,bretaña e case desaparecido en cornualles ainda que intentan recuperalo),con respecto ao galego hai palabras e toponimos,polo tanto habia este idioma,coma quedan palabras no galó,galego,francés,portugues,español,e flamenco,indo cara o leste parece case inesistente ou vai a menos.
    o que quere dicir que se falaba antigamente nestes territorios linguas gaelicas.
    tradicións,e mitoloxia,os maios,magosto,entroido,xan xoán cadran co bealtaine,samahin,imbolic etc,mitoloxia,trasnos ,fadas,tardos,sereas,cobregas,lumeiro semellantes cadran co piskie,fairies,shelkies,dragóns,e direach dos paises gaelicos,.
    historia,pois que galicia foi reino e indiscutible,provincia romana,logo reino callaecia cando os suevos,logo chamado reino de asturias(segundo alguns)ainda que en escritos e mapas medievais aparece regnum gallaeci,logo reino de galicia e león,(sen norte de portugal)e logo reino de león,e logo reino de galicia xa separados asturias ,o bierzo bailaba pa un lado e pa outro,león ,galicia(reinos baixo de españa que se seguiu dividindo en reinos ,mais castilla,navarra ,aragón).
    cando fracasou a revolta irmandiña,escribiu un de aragón,vervas que non vou repruducir,sobre a doma e castración do reino de galicia,notase que fixerón un traballo ven grande,porque moitos galegos seguen tendo mentalidade de escravo,claro o´padin estudiando na escola catolica-nacional,os reis godos,a reconquista y pelayo de asturias,el cid,etc etc ,e dificil que nos acordemos de quen somos.

  25. manuel bs
    23 / Decembro/ 2012

    e xa sei que samain non é unha palabra galega(actualmente)a pregunta é ,foino?,non sei como o podo explicar para que algún entenda,nós somos nós mais as nosas circunstancias,e o pasado xuntase co presente por moito que no-lo queiran borrar,por moita ciencia que haxa nada sabe máis ca o instinto sen prexuizos,hai moita máis información no que ainda non sabemos que no que sabemos,non a culpa non é da xente de aldea,non,a xente da aldea encargouse de conservar a tradición,do que somos,dende agricultura,contos,historias,música etc,a ver se algún se decata dunha vez,que saberian os arqueologos se os de aldea non lle dixeran das antigas casas do monte(castros),das mouras ,do ouro que habia debaixo das mamoas,etc,que é o que non entendedes pra dicir que os aldeans non sabian mais ca da súa aldea,meu avó facia flautas de paus de salgueiro que tocaban,meu avo ia a laxe ,muxia,muros por peixe polas corredoiras non se perdia,meu avo tiña un forno de tella que tivo que desentullar por estaren en ruinas e por que nesa braña tiñan que pasta-las vacas,meu avo liu a marx,a rosalia,cousa que non facian os reis,meu avo chamaba burros aos que facia as estradas nos anos trinta e corenta porque facian cambas ,e peraltes ao reves,ide dar unha voltiña.

  26. karl
    24 / Decembro/ 2012

    A historia continúa…fíxome graza o outro día meu sobriño, de poucos anos, que só fala castelán, explicoume con claridade e paciencia que Halloween é en inglés que en “gallego se dice Samaín” . Por descontado coñece unha vintena ou máis de personaxes de debuxos animados, pero non ten idea de quen é o Apalpador

  27. manuel bs
    24 / Decembro/ 2012

    e ti que lle contestaches en castelán tamen?entón a historia non continua,el querendo aprender gallego e ninguén llo ensina,manda carallo ,chove de carallo.

  28. 24 / Decembro/ 2012

    Penso que non se me entendeu, ou probablemente me expliquei mal. Mágoa.
    Sr. Manuel BS, se me coñecera daríase conta do trabucado que anda conmigo. Eu non nego que houbera un reino de Galicia, (mesmo organicei un Congreso polo 1600 aniversario da fundación do Reino de Galicia). Non nego as raíces célticas da nosa protohistoria (faltaría máis, quen non se sinte céltico cando lle metemos 2-1 ao Madrid en Balaídos?:-)). E os magostos polo tempo de defuntos están ancorados nas miñas lembranzas máis vellas (só que xamais lle chamamos Samaín, nin Ghalogüín… era a noite dos defuntos, e no meu Marín natal, despois da cea, deixábase a mesa sen recoller para que os devanceiros viñeran comer do noso pola noite). Elixio, preciosas lembranzas, (que eu tamén comparto, que tamén son de vila (daquela) mariñeira).
    O que quixen dicir (e perdón se me demoro) é o seguinte: Cando eu estudaba BUP, no libro de texto de Historia (que conservo) non saía nin unha soa vez a palabra Galicia. Ningunha. Non había Historia de Galicia, non existía. Coma min, moitos medramos intelectualmente nese ermo no que a nosa memoria como pobo era negada. Hoxendía son docente, a cousa cambiou só lixeiramente e comprobo como os libros de texto (traduccións de libros españois as máis das veces) inclúen capítulos marxinais da historia de Galicia, que inciden implicitamente nesa idea de marxinalidade, de irrelevancia, coma se Galicia fose apéndice de algo sempre máis grande, e non centro da súa propia existencia.
    Cabería pensar que despois de décadas de negación a cidadanía acabaría por asumir ese discurso nihilista sen ningún reparo, igual que se asume a táboa do sete e o principio de Arquímedes. De certo é así, unha parte significativa da poboación vive nesa desmemoria do seu pasado sen problemas. O que me chama a atención positivamente é que haxa aínda unha cidadanía disidente que reclama esa identidade roubada coas máis diversas fórmulas. Hai sede, hai fame de identidade. Por iso molan os anuncios do Gadis, e por iso hai xente que gosta do Apalpador, a pesares de que (dígoo con maliciosa sorna para que non se me malinterprete) veña dun grupúsculo filoetarra que falan portugués :-). A xente quere celtas na súa árbore xenealóxica, porque mola moito ser celta, e non mola nada ser “castrexo”. A xente quere oir falar dun reino de Galicia porque entende que é imposible (ou unha verdadeira milagre) que este país vivira dous milenios de dependencia e puidera asemade dotarse dunha cultura propia.
    Ollo, eu non falei da veracidade ou non do celtismo, senón da relación afectiva que proporciona entre este pobo noso e o seu pasado. Hai pouco asistimos a unhas xornadas sobre cultura “castrexa” en Vimianzo, e alí din a miña posición ao respecto. Había unha pregunta constante en cada debate. Qué hai dos celtas? Ninguén de entre os historiadores presentes era capaz de comprender ata qué punto o discurso do celtismo é aínda unha necesidade, e cómo o discurso do “castrexo” causa unha fonda desilusión.
    Por iso penso que o apalpador-pandigueiro traenos esperanza. Esperanza de soñarnos dunha maneira completamente diferente. Eu, esta noite, voulle falar ao meu fillo dese home que vive no máis mesto dos soutos courelás, e que polo comezo do inverno vén mirar polo ben dos cativos, e a traerlles doces e castañas, e tamén xoguetes e o que el me pida.
    Feliz solsticio, e bo humor para todos!

  29. 24 / Decembro/ 2012

    Aí falaches, Padín!

  30. manuel bs
    24 / Decembro/ 2012

    si entendín quen seguen sen entender sodes vós,eu uso a critica para aprender ,non para negar o que o outro di,e hai conceptos equivocados,falas de protohistoria,non,o tempo corre ,o sol e a terra son as mesmas,pero de amencer a amencer cambiou o dia,pero eu non teño ningún titulo nen estudio no que algún notario dera fé,pero si uso o meu cerebro para entender.
    -non,eu non son ningún neopagano,non .
    tampouco penso darlle a razón o señor gago por todos os artigos que escribe,e menos se algunha vez chega a unha conclusión equivocada.
    por certo moi bo o de comeredes sobre a miña tumba.
    en galicia non hai unha crise de identidade(excepto algún caso),nin é unha cuestión de aldeanos que non vian máis aló,tratase de asumir os cambios(de aprender).
    por exemplo,as mouras eran unhas mulleres rubias moi fermosas que viven debaixo dos castros e mamoas ,e que teñen poderes etc,iso de que trata ,tratase dun cambio,simplemente,un cambio a xente pasa dos castros as aldeas,do paganismo ao cristianismo,do seu cambio de cultura,de estilo de vida,da mestura con outros idiomas,culturas,quedaron alí debaixo dos castros do antigo pobo,non literalmente senón que somos os heredeiros con cambios,non somos a mesma onda pero si a mesma auga,pero se non queredes aprender,os prexuizos filosoficos estan no entorno si na non critica,hai que practicar a critica para teren principios filosoficos,e non darse a razón mutuamente,para dicir mira pensa coma min entón teño a razón,non,por iso espero un comentario crítico do meu,falei señor gago,e parabéns polo voso traballo ante todo.

  31. manuel bs
    24 / Decembro/ 2012

    último comentario,explicareino doutra maneira,na idade contemporanéa,a xente pasou da aldea a cidade,cambio,pero hai diferencias,entre santiago e ferrol,santiago garda historia,ferrol na ten xa que nace cos estaleiros,estou seguro de que en ferrol case non se fala en galego porque o cambio foi tal ,que non se soubo asumir.
    -é normal que a alguén que estude historia ou arqueoloxia ,isto de celta vaia tonteria,é de feito é unha tonteria se non se entende,ise é o problema,se eses contos mitoloxicos explican algo hai que entendelo e non dicir,son gañas de sentirse mais galego,non,intues que é algo que ten que ver contigo,e a xente que o nega,negao por non saber antes que tiña que ver consigo.
    hai que conectar o que sabes,o que che contaron os vellos,as lendas,a lingua,o teu pobo,etc se iso conecta cos celtas ,con irlanda ,co portugués,ou cos bereberes,pois iso é do que formas parte ,ten que ver contigo,e non tirar de prexuizos e chamarlle filoetarras os que escriben en agal,tamén hai que ter respeto,de nada serve saber leer se non ves máis que papel e tinta.

  32. Hugo
    24 / Decembro/ 2012

    Moi interesante o artigo, parabéns!
    Voulles contar unha cousa curiosa que me aconteceu hai un par de anos. Eu estaba cuns amigos doutras partes da península, nunha xuntanza dunha asociación, en Santiago. Era inverno, non lembro ben que mes, pero nun bar había un cartaz do “Apalpador” que anunciaba as súas visitas por varios Centros Socio-Culturais.
    O conto é que unha das persoas, da provincia de Cádiz ou de Sevilla, contounos que na súa vila -de interior, nada mariñeira- teñen exactamente a mesma figura, dun home corpulento que tras comprobar que os meniños e meniñas teñen a barriga chea, dilles “Asín tó el año, asín tó el año”.
    Obviamente O Apalpador -chámese como se lle queira chamar- existe. E probablemente para desilusión dalgúns e dalgunhas, non é algo exclusivo de pobos Atlánticos.
    Aproveitando para comentar a referencia a Cunqueiro, creo que é foi apropiada. Cunqueiro soubo descubrir e contar esas mil Galicias. Mágoa que cando se fala de Historia ou Xeografía, non haxa unha unidade didáctica cun algún libro de Cunqueiro. Ía ser mellor para tod@s.
    Efectivamente, o día que os sectores máis extremista-nacionalista-independentistas comprendan o mal que lle están á facer a Galicia, a través do rexeitamente que grande parte da sociedade galega ten ante os seus posicionamentos, accións e actitudes, posiblemente ese día calarían a boca. Mais ese día non está preto.

  33. manuel bs
    25 / Decembro/ 2012

    este comentario no ia facer pero …,o mal que lle fixeron a galicia foi o atila do 36,ou os séculos escuros,ou a inquisición,ou os politicos ladróns ,ou a falta de liberdade,pero non lle hai que tapar a boca a ninguén ehh,cunqueiro fixo moito por galicia coa sua poesia e prosa etc,en politica…non fixo moito pola liberdade,e cadiz e sevilla estan no atlantico e vertente atlantica,hugo vai moi boa noite pra ir os piosbardos,un saúdo ceibe.

  34. Regueira
    25 / Decembro/ 2012

    manuel bs, só dous apontamentos: 1) ainda que na Andaluzia também houvo ‘povos atlânticos’ (celtas) e mesmo que o mito natalício nom tem por que ser exclusivamente atlântico, deverias verificar de maneira ajeitada a informação fornecida polo teu amigo sevilhano ou gaditano. 2) o mito do Apalpador é análogo a outros mitos espalhados por toda a Europa: Esteru, Olentzero, Tió, La Buche de Noel, Joulupukki, Ded Moroz, … sempre representando a Natureza através dum elemento (tronco) ou personagem relacionado (carvoeiro, lenhador, etc) no momento em que esta proporciona menos alimentos: no inverno.

  35. manuel bs
    25 / Decembro/ 2012

    donde digo eu iso,dixen que cadiz e sevilla están no atlántico,de onde sacas o de (amigo teu),este non esta na miña onda ,non sei se me pillas,pobos celtas non sei se te refires os celticoi do anass primos dos Célticoi de xunta o tambre que dicia strabón.
    cunqueiro ,claro,podia falar o que queria gozando da súa posición social e militancia politica,neses anos malditos,facer de galiza unha aldeiña servil duns caciques ,podia dar conferencias sobre os seus antigos compañeiros galeguistas para desprestixialos por seren un périgo para as españas,coma non se podian defender,eso si el podia dar opinións subxetivas con datos erroneos ou medioerroneos,o resto de galegos e demais habitantes do estado se saian de noite igual lle pegaban un tiro os guardias se non respondian o de-quien va,non eu son mais de castelao e compañia ainda que tamén deran datos ou observacións historicas semierroneas.

  36. Elixio Vieites
    25 / Decembro/ 2012

    Me parece que aquí vén a conta este texto de Avilés de Taramancos:

    «Cando se dá esa condición de país desarticulado mental e fisicamente o normal é que ninguén se sinta identificado consigo mesmo e que caia nun exílio interior e íntimo, e chege mesmo a odiar a sua orixe por ser quen é e polas circunstáncias que atravesa. Dai vén, o disfraz e o aparentar e o viver nun escenário permanente onde se representa e se vive outra história e se renega ao fin de todo aquelo que leva consigo un sinal ou un símbolo da pátria perdida ou da que se quere perder. Hai un deterioro e unha perda que remata en pobreza espiritual e os froitos son sempre cativos e as colleitas fóra de tempo e de razón. Labran mellor na leira allea, na língua allea, na história allea, e presumen do seu galardón ou do aprauso que lle dan os de fóra por saber andar polo camiño que lle trazaron de antemán.
    Só o povo llano como sempre, e cada vez mais desvalido, segue a gardar a eséncia e o fermento de algo que é tan seu que nen os temporais da história os abanea. […]»

  37. manuel bs
    25 / Decembro/ 2012

    moi bo,elixio,a primeira parte só é achacable a unha pequena parte da nosa sociedade,porque repito a gran maioria dos galegos qurese moitisimo coma galego e sabe o que é ser galego,pero o relato chega a unha conclusión correcta,se a xente que aqui comentou incluido o señor gago fai un desarrollo correcto e chega a unha conclusión,coma ,a de a xente non ve mais aló de onde alcanza a vista,incorrecto,a xente ten que facer unha conexión na súa cabeciña todo o que aprendeu a pensou asocialo,se o´padín non sabe asociar un termino vello coma celta cun termino novo coma castrexo,e normal que alguén lle pregunte,que hai dos celtas?.
    porque se non llo explican,ou vai creer que non teñen nada que ver ,ou non vai entender nada,por moi difuso que sexa o que os romanos chamaban celtas do occidente de europa.
    a xente fala castelán non porque non se sinta galega,senón porque os fascinerosos,llo asociaron,a no sea barbaro hable usted la lengua del imperio,asociaronllo a pobreza,que os de castilla e extremadura eran máis pobre ehhh,perofalaban a lingua do imperio,asociaronllo a incultura ainda que galicia sempre foiunha terra culta,como escribiu un obispo francés no codice calixtino,.
    simplemente hai que asociar a arqueoloxia,cultura historia ,cultura músical,mitoloxia,lingua,costumes,coa nosa situación contemporea.

  38. Hugo
    28 / Decembro/ 2012

    Saúdos de novo, tras preguntar un pouco, o “Apalpador” andaluz ten o súa delegación en Écija, onde se da en chamar “Tientapanzas”.
    Hai unha asociación cultural que leva 10 anos recuperando esta figura, de feito chámase As.Cultural Tientapanzas. Non topei ningún enderezo web da asociación, pero aquí tedes unha ligazón sobre o “Tientapanzas” de 2012: http://ecijaweb.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2932:jose-antonio-pina-sera-el-tientapanzas-2012&catid=129:noticias&Itemid=414

  39. Airas
    31 / Decembro/ 2012

    Interesante o do Tientapanzas. Se cadra pode estar relacionado co Apalpador, non hai que esqueder que Andalucía é unha terra de repoboación con colonos vindos do norte, e consta que os galegos non faltaron, por ir até trovadores foron parar alí: http://gl.wikipedia.org/wiki/Pedro_Amigo_de_Sevilha
    A día de hoxe é doado atopar apelidos galegos alí. A ruta da prata une Galiza con aquelas terras e tamén acaban alí as rutas da trashumancia que unen con Andalucía as terras Leonesas veciñas do Courel e os Ancares. Alguén terá que investigar a conexión.

  40. Raquel
    31 / Decembro/ 2012

    Este artigo fíxome lembrar á primeira vez que saín da miña aldea. Eu vivía no Canizo (A Gudiña) ben afastada do resto do País. A miña viaxe foi a unha aldea de Mos (Pontevedra) á voda do meu tío que casaba cunha moza dalí. Cando cheguei todo era diferente para min e o que era peor, non entendía ós sogros do meu tío. Pero que idioma falaban?? nunca sentira a gheada ou o seseo. Eu, que era unha meniña moi sociable e nada extrañona, estaba desconcertada e extrañei e chorei, sentíame lonxe, moi lonxe, coma se estivera no extranxeiro. Pasoume unha cousa similar sendo xa maior, vintepico anos. Esta vez non extrañei nin chorei, claro. Xa entendín a diversidade cultural no noso País. Pasoume coas romarías e coas parroquias. Alá, na Gudiña, non se usa o termo parroquia, alí son todo “pueblos” e os que viñan de fóra e dicían que o Canizo era unha aldea, chamabámoslle pijos, e cando me tocou traballar por todo o noso territorio, custoume asimilar as divisións xeográficas e facíame un lio. Coas romarías quedei asustada, nunca tal vira, pensei que iso pasaba noutros países, non en Galicia. Pareceume estar nun País moi lonxano.

  41. Luis
    1 / Xaneiro/ 2013

    Podo dar fe de que na Extremadura, as pegadas dos galegos son abondosas. Que seguiran baixando cara ao sur, pola Andalucía Occidental, é cuestión de lóxica. A reconquista e a repoboación do val de Guadalquivir foi cousa de Fernando III, quen unificou baixo a súa coroa definitivamente os reinos de Galicia-León e Castela-Toledo.

  42. 3 / Xaneiro/ 2013

    Mui boa achega, manuel bs.
    Ao meu ver nom resta muita dúvida de o “Tientapanzas” de Écija, curmão do nosso Pandigueiro, ter sido levado alá polos repovoadores galegos da área depois da conquista cristã.

  43. 3 / Xaneiro/ 2013

    Desculpas, queria parabenizar o Hugo pola informaçom fornecida a respeito do “Tientapanzas” ecijano.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará