{"id":33828,"date":"2021-01-09T18:00:55","date_gmt":"2021-01-09T16:00:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.manuelgago.org\/blog\/?p=33828"},"modified":"2021-01-09T18:03:15","modified_gmt":"2021-01-09T16:03:15","slug":"un-castelo-no-aire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.manuelgago.org\/blog\/2021\/01\/09\/un-castelo-no-aire\/","title":{"rendered":"Un castelo no aire"},"content":{"rendered":"

Publicado orixinalmente en culturagalega.gal<\/a> o 21 de decembro de 2020<\/em><\/p>\n

Buscar todas as historias de Castro Valente <\/a>en Cap\u00edtulo Cero. <\/p>\n

Durante toda a semana, un equipo de arque\u00f3logos dirixidos por Mario Fern\u00e1ndez Pereiro traballou durante toda unha semana nunhas condici\u00f3ns m\u00e1is que dif\u00edciles. A trescentos oitenta metros de altura, escavaron un pequeno sector da muralla occidental do Castro Valente (Padr\u00f3n). Tr\u00e1tase dun dos xacementos arqueol\u00f3xicos m\u00e1is enigm\u00e1ticos do pa\u00eds, que intrigou os historiadores e eruditos do s\u00e9culo XIX e logo ficou no esquecemento. Quen constru\u00edu esta descomunal fortaleza e por que? Despois de tres catas e unhas boas molladuras, os arque\u00f3logos cren ter comezado a resolver o misterio. Hoxe \u00e1s 20 horas presentaranse aos veci\u00f1os no Auditorio de Padr\u00f3n os resultados preliminares do proxecto.<\/p>\n

Unha visita \u00e1 intervenci\u00f3n arqueol\u00f3xica levada a cabo en Castro Valente a semana pasada permite xa decatarse de por que ese xacemento se atopa exactamente aqu\u00ed. Tras vinte minutos de conduci\u00f3n por pistas forestais ch\u00e9gase ao alto dun monte de m\u00e1is de 380 metros de altura, interposto como unha cu\u00f1a entre os ricos vales agrarios da Ulla e a desembocadura do r\u00edo na r\u00eda de Arousa. Todos os ventos que entran do mar encarr\u00e9iranse no val do Ulla e acaban batendo, coa s\u00faa carga de chuvia, vento e fr\u00edo, sobre o equipo arqueol\u00f3xico. Se as espesas nubes se retiraran destes altos, a vista ser\u00eda de impresi\u00f3n. Desde este monte contr\u00f3lase un hist\u00f3rico novelo de comunicaci\u00f3ns: a \u2018autoestrada\u2019 do mar que era o r\u00edo Ulla, co porto romano e medieval de Pontecesures xusto ao p\u00e9 deste castro, e a Depresi\u00f3n Meridiana: o cami\u00f1o natural que desde a prehistoria ata hoxe \u00e9 usado para desprazarse pola Galicia occidental de norte a sur, desde Tui ata Carballo. E igual que cami\u00f1aban as persoas e os barcos, tam\u00e9n o fan os ventos. <\/p>\n


\nVista do r\u00edo Ulla desde Castro Valente<\/i><\/p>\n

Os arque\u00f3logos traballan en tres pequenas sondaxes coas que queren facer unha primeira avaliaci\u00f3n do xacemento. At\u00f3panse no medio dunha plantaci\u00f3n de con\u00edferas, con filas tan estreitas e follaxes tan espesas que os protexen parcialmente do temporal. A escasa luz que se filtra pola vexetaci\u00f3n, o vento que corre entre as \u00e1rbores e a regularidade das filas de pi\u00f1eiros crean un escenario irreal, digno dun filme n\u00f3rdico. Pero os arque\u00f3logos est\u00e1n aqu\u00ed, precisamente, \u00e1 procura de algo que ata hai poucos anos era tam\u00e9n case fantas\u00eda: a conexi\u00f3n entre o rexistro arqueol\u00f3xico galego e os feitos hist\u00f3ricos que remexeron a Gallaecia que transita entre final do Imperio romano, o establecemento do reino suevo, a hexemon\u00eda visigoda e a ca\u00edda dese reino trala invasi\u00f3n musulm\u00e1 da pen\u00ednsula no s\u00e9culo VIII. E, no medio, a reorganizaci\u00f3n dos espazos de poder e da sociedade da antiga Gallaecia ao longo de varios s\u00e9culos. Case nada. <\/p>\n

Ese \u00e9 precisamente o traballo de investigaci\u00f3n do director da intervenci\u00f3n, o arque\u00f3logo Mario Fern\u00e1ndez Pereiro, quen acomete o proxecto cunha bolsa de investigaci\u00f3n da Deputaci\u00f3n da Coru\u00f1a e coa colaboraci\u00f3n do proxecto de investigaci\u00f3n financiado pola Xunta “Territorio e Poder Mon\u00e1stico na Idade Media” do profesor da USC Jos\u00e9 Carlos S\u00e1nchez Pardo. Fern\u00e1ndez Pereiro \u00e9 autor da primeira tese doutoral publicada sobre as co\u00f1ecidas como \u2018fortificaci\u00f3ns en altura\u2019. Tr\u00e1tase de enormes recintos defensivos ata o momento localizados sobre todo na costa galega e ata o momento grandes desco\u00f1ecidos para a arqueolox\u00eda galega. Con murallas monumentais que comprenden superficies de varias hect\u00e1reas con escasas estruturas no seu interior, t\u00e9\u00f1ense considerado como lugares de refuxio que poder\u00edan responder a eses tempos convulsos. Pero esa non ter\u00eda por que ser a \u00fanica resposta. <\/p>\n

Castro Valente \u00e9 un dos exemplos m\u00e1is notables desas fortificaci\u00f3ns en altura. Con 1.200 metros de per\u00edmetro amurallado e dez hect\u00e1reas no seu interior, multiplica por dez o tama\u00f1o medio dos castros da Idade do Ferro na \u00e1rea. Xa o s\u00e9culo XIX, os eruditos sab\u00edan que o recinto era importante, e estaba en boca dos principais historiadores e eruditos da \u00e9poca. De feito, \u00e9 habitual atopar na prensa de finais do XIX ou principios do XX referencias a este xacemento como o \u201cfamoso\u201d Castro Valente. O c\u00f3engo da catedral de Santiago Antonio L\u00f3pez Ferreiro ou Manuel Murgu\u00eda, entre moitos outros, subiron a este cumio para admirar o que, no seu momento, deb\u00edan ser uns restos cun estado de conservaci\u00f3n espectacular. O resto dominante era a muralla, na que de aquela se distingu\u00edan varias portas e portelos. En El Barbero municipal<\/i>, a revista de Rianxo na que colaboraba Castelao, al\u00fadese a trinta torre\u00f3ns que sobresaen da muralla. E Murgu\u00eda fala de como parecen distinguirse d\u00faas \u00e9pocas: por unha banda os torre\u00f3ns son semicirculares e por outros cadrangulares. Pero hab\u00eda m\u00e1is: algunhas testemu\u00f1as falan de d\u00f3lmens no seu interior, estruturas e ata caracteres inscritos en pedras. <\/p>\n

No que todos coincid\u00edan en que Castro Valente ti\u00f1a de castro, cando menos da idea tradicional dun castro, s\u00f3 o nome. L\u00f3pez Ferreiro consideraba que poder\u00eda ter sido un campamento romano ou un refuxio da xente da contorna de Iria Flavia en tempos da invasi\u00f3n musulm\u00e1. Murgu\u00eda comparaba o recinto con algunhas fortalezas tardoantigas en Francia. O lugar f\u00edxose tan m\u00edtico que houbo relatos literarios da \u00e9poca que o vincularon \u00e1 ra\u00ed\u00f1a Urraca ou mesmo a Pardo de Cela. E logo caeu no esquecemento.<\/p>\n

\u201cNa foto de 1948\u201d, sinala Fern\u00e1ndez Pereiro, \u201co estado de conservaci\u00f3n a\u00ednda era espectacular. Logo chegou a repoboaci\u00f3n forestal e danou moito o lugar\u201d. E non s\u00f3. A apertura dun cortalumes destrozou a muralla da zona oriental do xacemento, que daba ao val da Barcala. Outras pistas e obras crebaron outras zonas. O monte pasou de ser unha das iconas do pasado galego a ficar case esquecido. Hoxe as comunidades locais propietarias do monte colaboran cos arque\u00f3logos para recuperar a memoria do lugar.<\/p>\n

O equipo escolleu precisamente a zona mellor conservada, a noroccidental que mira para Pontecesures, para acometer por primeira vez unha intervenci\u00f3n neste enigm\u00e1tico xacemento. Abriron tres sondaxes moi pr\u00f3ximas entre si, indo directamente a zonas que pod\u00edan ofrecer unha primeira comprensi\u00f3n do xacemento.<\/p>\n

\n