{"id":22782,"date":"2013-02-03T14:52:35","date_gmt":"2013-02-03T12:52:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.manuelgago.org\/blog\/?p=22782"},"modified":"2013-02-11T19:02:39","modified_gmt":"2013-02-11T17:02:39","slug":"bendoiro-unha-secreta-posta-en-valor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.manuelgago.org\/blog\/2013\/02\/03\/bendoiro-unha-secreta-posta-en-valor\/","title":{"rendered":"Bendoiro: unha secreta posta en valor"},"content":{"rendered":"

\"\"
\nFoxo e parapeto do castro de Bendoiro (Lal\u00edn).<\/em><\/p>\n

Despois que escrib\u00edn o post sobre os mortos da Idade do Ferro<\/a>, qued\u00e1ronme ga\u00f1as de volver polo Castri\u00f1o de Bendoiro, onde no 2007 se anunciara oficialmente a aparici\u00f3n de alomenos d\u00faas tumbas dese per\u00edodo. \u00c9 dicir, eran as primeiras tumbas oficiais da Idade do Ferro en Galicia, reco\u00f1ecidas oficialmente. De aquela publicara unha historia sobre o lugar. Daquel d\u00eda en Bendoiro hai xa cinco anos, hab\u00eda tanta calor que lembro que a videoc\u00e1mara literalmente ard\u00eda<\/a>. <\/p>\n

\"\"
\nLIDAR do conxunto arqueol\u00f3xico. Fix\u00e1devos a v\u00eda vella do tren (esquerda) e o t\u00fanel do AVE (dereita) por baixo dos parapetos do Castri\u00f1o. <\/em><\/p>\n

Bendoiro xenerara moit\u00edsima pol\u00e9mica, a\u00ednda que curiosamente, as hemerotecas que repasei para este post non conserven nada dela. S\u00f3 observamos esa tensi\u00f3n nos comentarios daquel post en Cap\u00edtulo Cero<\/a>. O PXOM de Lal\u00edn ubicaba o Castri\u00f1o de Bendoiro a moit\u00edsima distancia de onde est\u00e1 en realidade, e os enxe\u00f1eiros que planificaron o AVE trazaron o traxecto directamente polo medio e medio do xacemento arqueol\u00f3xico. Salvouse polos pelos. O castri\u00f1o foi escavado durante un longo periodo por un enorme equipo de m\u00e1is de 20 t\u00e9cnicos, que exhumaron non s\u00f3 o recinto amurallado, sen\u00f3n -e isto era o m\u00e1is chamativo- numerosas estrutura en negativo: foxos que cingu\u00edan o recinto, gabias de edificios estra\u00f1os e as famosas tumbas. O sitio arqueol\u00f3xico era adem\u00e1is especialmente intrigante, xa desde a \u00e9poca do Seminario de Estudos Galegos, pola suposta proximidade de dous recintos castrexos. Este fen\u00f3meno, que sempre \u00e9 curioso, \u00e9 m\u00e1is habitual do que parece. <\/p>\n

Como podedes ver no LIDAR, a soluci\u00f3n que adoptou Adif para Bendoiro foi a dun t\u00fanel que circula por debaixo do xacemento arqueol\u00f3xico do Castri\u00f1o. O castro de Bendoiro, unha masiva e potente estrutura defensiva ubicada a escasos metros, non foi intervido arqueoloxicamente xa que se atopaba f\u00f3ra da \u00e1rea de impacto. <\/p>\n

O outro d\u00eda, como dic\u00eda, quixen achegarme por al\u00f3. Baixamos ata a aldea de Castro e cal foi a nosa sorpresa cando nos atopamos unha \u00e1rea posta en valor que ningu\u00e9n se tomara o traballo de sinalizala previamente ou anunciala. Varios paneis \u00edan explicando as caracter\u00edsticas dun xacemento arqueol\u00f3xico con “estruturas singulares”. Que quere dicir isto?<\/p>\n

\"\"
\nPlano de Bendoiro (tirado do panel).<\/em><\/p>\n

\"\"
\nFoxos na \u00e1rea norte e estribo para a pasarela sobre o foxo (fotos tiradas do panel)<\/em><\/p>\n

O Castri\u00f1o de Bendoiro amosou unha curiosa e interesante estrutura. Efectivamente, ao car\u00f3n dese castro convencional, hab\u00eda outra estrutura, o Castri\u00f1o, con foxos, parapetos e un curioso sistema de ponte “levadiza” para pasar ao interior do castro -\u00e9 posiblemente unha das primeiras que se documentan para un castro. Pero o equipo arqueol\u00f3xico descubriu que cinguindo o Castro e o Castri\u00f1o hab\u00eda ata catro li\u00f1as de foxos que delimitaban os dous xacementos aparentemente distintos e, realmente unificando os dous xacementos nun \u00fanico espazo singular. Algo estra\u00f1\u00edsimo e \u00fanico: haber\u00eda como dous “n\u00facleos” de vivendas (do que alomenos no Castri\u00f1o eran de madeira e palla barro, como en boa parte do interior de Galicia e nas Illas Brit\u00e1nicas), canda un gran espazo de uso com\u00fan con estruturas, hoxe en negativo, das que non se poden tirar conclusi\u00f3ns sobre a s\u00faa funci\u00f3n. As d\u00faas tumbas apareceron ao oeste deste xacemento. O castro finaliza no cambio de era: un dos seus elementos singulares \u00e9 a aparici\u00f3n dunha moeda da caetra (esas fascinantes primeiras moedas de Galicia das que xa temos falado<\/a>). <\/p>\n

\"\"
\nTumbas, representaci\u00f3n idealizada e enxoval (os especialistas en ouriver\u00eda podedes xulgar se este enxoval \u00e9 II Idade do Ferro ou doutra \u00e9poca, eu non o sei).<\/em><\/p>\n

O alucinante, a paradoxa, \u00e9 que estes paneis -ben preservados porque por al\u00ed non vai nin o apuntador- son os \u00fanicos documentos feitos p\u00fablicos sobre os achados de Bendoiro, cando menos que eu saiba. As memorias de intervenci\u00f3n estar\u00e1n depositadas en Patrimonio, pero estas estruturas “singulares”, e polo tanto, de enorme valor cient\u00edfico, figuran ausentes da difusi\u00f3n cara o p\u00fablico xeral e mesmo cara a propia comunidade cient\u00edfica, que debera desprazarse a Compostela se quixera lelas. Lembremos que son as primeiras tumbas da Idade do Ferro que un arque\u00f3logo afirma en p\u00fablico ter localizado en Galicia<\/strong> (a\u00ednda que hai algunhas discusi\u00f3ns sobre a s\u00faa cronolox\u00eda). <\/p>\n

A propia “posta en valor” evidencia o drama do investimento subsidiario das grandes compa\u00f1\u00edas de obras p\u00fablicas do Estado: son obras para salvar a cara. E vou xustificar o meu razoamento: consultando as notas de prensa de ADIF relativas a Bendoiro, as notas falan da preservaci\u00f3n do xacemento e da construci\u00f3n do t\u00fanel, pero en ning\u00fan momento falan da s\u00faa musealizaci\u00f3n. A socializaci\u00f3n do xacemento salvado, recuperado e sinalizado \u00e9 totalmente accesorio, irrelevante, e unicamente unha operaci\u00f3n para encher un informe de boas pr\u00e1cticas e actuaci\u00f3ns que \u00e9 inocuo e irrelevante desde o punto de vista do uso social do xacemento. En Bendoiro obs\u00e9rvase perfectamente: hai catro paneis que van explicando diferentes partes deste singular xacemento galaico, pero a musealizaci\u00f3n “esqu\u00e9cese” de sinalizar, alomenos desde o exterior, o Castro de Bendoiro, con diferencia o elemento m\u00e1is monumental (un gran foxo e parapeto) dun conxunto que hoxe est\u00e1 xa cheo de xestas. E non o sinalizan, x\u00f3gome algo, pola simple raz\u00f3n de que xa est\u00e1 f\u00f3ra dos terreos de ADIF, as\u00ed que me lavo as mans a\u00ednda que iso impida a comprensi\u00f3n global do xacemento para o p\u00fablico xeral (e non era preciso adquirir eses terreos, un panel na zona que si pertence a ADIF, explicando o castro que est\u00e1 xusto enfrente, ter\u00eda abondado). A rehabilitaci\u00f3n de Bendoiro non estivo acompa\u00f1ada por unha posta en valor social deste novo recurso e activo econ\u00f3mico e cultural no territorio. Pura manobra de lavar as mans. <\/p>\n

Pero o desprop\u00f3sito faise a\u00ednda m\u00e1is singular cando un se decata de que un conxunto arqueol\u00f3xico tan interesante non est\u00e1 sinalizado desde a estrada, \u00e9 dicir, que \u00e9 invisible para moit\u00edsimos visitantes potenciais. Estou convencido de que moitos amigos de Cap\u00edtulo Cero que fan esa estrada desco\u00f1ecen a existencia do recurso, por exemplo. M\u00e1xime nun concello, Lal\u00edn, que nos \u00faltimos meses anda pregoando o seu interese polo patrimonio arqueol\u00f3xico da Idade do Ferro, coa rehabilitaci\u00f3n dun pazo que far\u00e1 de centro de interpretaci\u00f3n da cultura dos castros, e o estudo de varios xacementos. Pero se un mira as datas, se cadra se poida entender por que este xacemento \u00e9 “invisible” para o concello de Lal\u00edn e non est\u00e1 sinalizado al\u00e9n das competencias de ADIF: a\u00ednda que non te\u00f1o todos os datos, \u00e9 m\u00e1is que posible que esta musealizaci\u00f3n se levara a cabo durante o goberno de Zapatero, por unha empresa dependente do goberno central, ADIF. Lal\u00edn \u00e9 gobernada polo PP, e tam\u00e9n o era naquel momento (2007-2008). Ou moito me trabuco, ou xogar\u00edame algo a que os castros s\u00f3 molan cando os traballamos desde o mesmo partido.<\/p>\n

Como visitar Bendoiro:<\/strong><\/p>\n