No monumental santuario de Augasantas, en Ponte Caldelas, un párroco que fixo unha reforma na igrexa consignou deste xeito o momento da inauguración ou da finalización da obra. Só me queda unha pregunta: ¿que tempo habería o 23 de agosto de 1906 ás catro da tarde?

O equívoco anuncio deste restaurante (especialmente ambíguo en inglés) di: “Servimos (a) vexetarianos. Simplemente dinos como queres que chos preparemos“.

Boísimo. Este post vai dedicado ao amigo Eugenio.

Unha divertida e irreverente campaña publicitaria para o Museo Nazionale del Fumetto, en Lucca (Italia). (vía)

Xa tiven oportunidade de ir degustando algunhas das tapas do Santiago (é)Tapas 09, aínda que non tantas como quixera. A vista de paxaro (aínda só probei uns oito ou nove locais), coincido con Colineta en que o nivel mellorou, especialmente por abaixo, e hai unha media de calidade e de esforzo superior á da anterior convocatoria. É difícil escoller, pero por agora hai tres tapas que quero compartir convosco porque están de vicio, e a ver se o luns que vén aínda publico outro post de recomendacións.

Dos chícharos con callos de bacallau do Restaurante Acio xa teño falado. Agora están concursando, sírvense tan ben presentados como vedes na foto e son un pequeno pracer en miniatura. Iso si, son moi sutís, non é a contundencia habitual dunha tapa. Para os que lles gustan os sabores máis convencionais, o Revolto Paisano con Pementos de Padrón que ofrecen no De Profundis, o bar do Hotel Monumento San Francisco, é un must. Un pedazo revolto de quitarse o sombreiro. E a quen lle apeteza unha experiencia nova, pois pode pasarse polo Caney, no Hotel Araguaney, e pedir un vaso “Fume Barbacoa” con piruleta de Leitón ao Chimichurri. Toda unha experiencia que comeza cos “fumes de artificio” e remata mollando enviciado no chimichurri coa brocheta de leitón.

Xa sabedes, enderezos e máis datos en Santiago (é)Tapas

Andy Freeberg fixo esta divertida serie sobre as Gardianas dos Museos de Arte rusos. (Máis fotos)

En Fornelos de Montes (Pontevedra) hai un castro abraiante. Chámase A Cidade e esténdese por un risco encaixado entre dous ríos, hoxe rodeado pola conca do encoro de Eiras, cuberto por unha espesa fraga. O castro ten dous foxos enormes. Un deles aílla a acrópole do resto do recinto. Outro, rodea unha plataforma que se estende ao oeste. Pero neste lugar, dun xeito que non sabemos polo de agora, produciuse unha sorte de simbiose cultural entre arquitecturas e espazos ao longo dos séculos que non é doada de explicar. Case mellor vela.

Segundo te vas achegando ao castro, polo mellor acceso posíbel neste momento (podes velo no mapa), comezan a aparecer casas ruinosas aínda en pé, asentadas ao primeiro ao pé da muralla do castro. O curioso é a regularidade de case todas elas. Son casas pequenas, sen fiestras, rectangulares, cubertas de carrizo. Boa parte delas foron construídas semienterrando a casa na terra, escavando un acceso lateral e suxeitando a terra da parede do acceso cun muro de contención. É dicir, para meterte nas casas orixinalmente terías que baixar un metro ou así. As portas son diminutas, e boa parte delas teñen un minúsculo anaco de terra cercado á súa entrada. Non teñen restos de tella e en boa parte delas localicei as pedras da lareira nun dos recantos.

Aquí se pode ver claramente a disposición da casa. Semisoterrada, a estrutura da dereita é o muro de contención que permitía baixar á casa.

Ao continuares camiñando, entrarás na parte máis complexa deste lugar. De súpeto ábrese o primeiro foxo, polo que andas, enorme, aos pés da Cidade. Alí, sucedéndose, aparecen moitas casas, unhas tras doutras, semienterradas, dispostas ao carón do camiño, encaixadas nese húmido e escuro espazo. Cada unha co seu mínimo microespazo valado á porta. Como unha colonia, ou algo así. ¿Pero quen carallo vivía aquí?

Aquí pódese ver a sucesión de casas (esquerda) ao carón do camiño (dereita), ubicadas dentro do primeiro foxo

Pero o realmente alucinante, aínda máis, vén agora. Ao fondo do foxo distinguimos como unha enorme muralla. E un arco oxival abríndose no medio.

Iso que vedes aí é o que os veciños de Oitabén chaman A Ponte dos Mouros. Trátase dunha especie de ponte-acueduto que atravesa o foxo e comunica a croa do castro coa segunda plataforma, pero no que alguén se preocupou de facer unha entrada monumental cara ese poboado de casas semisoterradas. Rastreando o monte, atopamos trazas do acueduto que parte da Ponte e que segue, pola segunda plataforma, baixando polo segundo foxo ata o manancial do que tomaba a auga. Agora ben, o acueduto remata, sen máis trazas, xusto no límite da croa do castro. Non vin unha fonte final ou outro tipo de estrutura a nivel superficial. É algo estrañísimo, este sitio. Parece responder a unha necesidade de traída de augas ata o poboado, pero que se combina coa impoñente fasquía monumental da entrada, extemporánea ao mundo castrexo ou romano, e que non saberías ubicar temporalmente desde o punto arquitectónico. Un misterio. Por suposto, estaraste preguntando que raio é todo isto. Só hai unha pista.

No interior da Ponte dos Mouros, nunha das pedras do arco, hai unha inscricion cunha data: 1787. Nada máis. ¿Pode corresponder esta obra a estas datas? Non me arriscaría eu a dicilo, pero é o dato máis claro. Investigando por aí, atopei que a morfoloxía das casoupas é similar á dos chozos que se empregaban para refuxio de pastores na inmediata Serra do Suído: cubríanse con terra con carrizo e as paredes laterais tapábanse con terra para evitar a escorrentía (ver o apartado Serra do Suído>Etnografía no web ecoloxista Asemblea do Suído). Polo estado das casoupas, parecen non ser demasiado vellas (en escala galega, refírome, dous ou tres séculos), pero a súa existencia, dentro do castro, é un misterio e non me arriscaría eu a dar unha cronoloxía. Iso si, que boa historia debe haber aí detrás!

A canle, por certo, continúa polo segundo foxo. Aquí hai unha calzada moi ben empedrada, preto de onde nace o manantial.

Mira que teño visto castros, pero aínda non me atopara con algo similar.

Débolle a visita a este fermoso e intrigante lugar a Alberto Vidal, lector de Capítulo 0, que en varios correos detalloume a ubicación desta acrópole e como chegar a ela. Aquí tedes unhas notas xeográficas sobre o lugar. Moitas grazas, Alberto!

É arrincar, moverte inquedo no sofá -porque non estás a ver o de sempre- e quedarte enganchado por unha boa manchea de capítulos. In treatment (En terapia) é unha serie de HBO de orixe israelí que afonda no papel dos psicoterapeutas, tan abundantes nalgunhas sociedades como a norteamericana. A serie ten un formato aparentemente simplísimo. A sala de consulta do terapeuta, o Dr. Paul Weston, e unha conversa, só unha conversa, entre un paciente e o seu doutor, durante media hora que dura o capítulo. Pero está tan ben escrito, tan ben perfilado, ten tanta acción contida e disparada nesa conversa, é quen de implicarte tanto na historia, que non podes parar. In treatment é a enésima demostración que o esencial, sobre todo, é o talento. E que, por riba dos artificios técnicos, da realización e da montaxe, ten que haber escritores, guionistas, que saiban cautivar. Unha obra mestra da televisión, sen dúbida.

Unha fermosa curta de luz.

Se alguén pensa que a Arqueoloxía é unha ciencia de verdades inmutábes, está moi confundido. Como calquera disciplina de investigación, o que sabemos do noso pasado está sempre sometido a revisións continuas. Cambian os enfoques, cambian os paradigmas, e tamén, como é obvio, os achados tamén provocan cambios. Hai anos, un arqueólogo resumíamo do seguinte xeito: “cada vez que abrimos unha mámoa poñemos todo en cuestión”. Quería dicir que os datos dalgunha mámoa podían contradecir achados, cronoloxías, nocións establecidas previamente.

Se cadra, do noso pasado recente é a Idade do Ferro a que está sometida a cambios máis grandes no ámbito científico, malia que, nas crenzas populares, continúan a existir unha serie de tópicos enraizadísimos nos cómics, nas recreacións festivas, ou nas reportaxes xornalísticas. Nos últimos anos, dous libros, en niveis diferentes, permítennos asomarnos a un mundo castrexo que se define pola súa complexidade e, ás veces, pola súa heteroxeneidade. A magnífica tese de Alfredo González Ruibal, publicada por Brigantium, Galaicos: Poder y comunidad en el Noroeste de la Península Ibérica (1200 a.C. - 50 d.C.) (2006-2007) e o interesante libro de divulgación A Galicia castrexa (2009), de Javier Rodríguez Corral, ofrécennos novas perspectivas sobre o noso pasado que fan reflexionar. Ambos os dous libros, nos seus respectivos rexistros, son unha sorte de actualización do que sabemos sobre os nosos castros, reunindo bibliografía, informes e tamén unha visión menos reducida do mundo, apoiándose nas comparacións, sen medo nin prexuízos aparentes, co resto do mundo celta atlántico ou co resto da Península Ibérica ou Mediterráneo.

O resto do artigo no interior do post.

Diferencias xeográficas

Da lectura das dúas publicacións sobrancean moitas conclusións que nos fan ver á Idade do Ferro como un cadro complexo e dilatado ao longo do tempo, no que os tópicos non encaixan con facilidade. Rodríguez Corral e González Ruibal amósannos un mundo castrexo que variou notábelmente ao longo do tempo e do territorio. Na época castrexa, había notábeis diferencias rexionais entre os castros da costa e do interior, do sur e do norte; entre elas, por exemplo, a propia construción das casas, de fortificacións, e mesmo gastronómicas. As evidencias arqueolóxicas constatan que nas Rías Baixas a dieta e a elaboración de alimentos era moito máis complexa, así como a vaixela precisa para cociñalos. E mesmo a organización da trama urbana e a elección de asentamentos variaba entre zonas.

Diferencias temporais

Popularmente asócianse as casas circulares ao mundo prerromano e as cadradas á romanización, pero as excavacións evidencian testemuñas de casas cadrangulares no interior desde os primeiros séculos do mundo castrexo. Mesmo en zonas costeiras, coma no valiosísimo, estraño e inédito castro que destruíron para facer o porto exterior da Coruña (os mesmo que promoveron tanto a candidatura de Patrimonio da Humanidade para a Torre de Hércules), apareceron estrañas e longas edificacións rectangulares nos albores da Idade do Ferro, contra o século VII a.C. Acontece tamén con outra visión, nada inocente, da arqueoloxía galega dos 80. Críase que as grandes murallas pétreas e monumentais xurdiran co contacto co mundo romano, pero os datos documentan que a construción de murallas contundentes de pedra nace mesmo na transición entre o mundo da idade do Bronce e a do Ferro, a finais dos séculos VIII-VII, e que este tipo de construción pétrea mesmo se abandona durante o castrexo medio. E pasa o mesmo coas saunas castrexas. Tamén se nos decían que eran unha sorte de imitación indíxena das termas romanas, pero as excavacións ofrecen evidencias da súa existencia cando menos desde a propia formación do concepto castro. Outro factor relevante é o papel que parece ter o comercio nestas sociedades, que estaban baseadas na agricultura pero que orientaban, claramente, os seus asentamentos na situación de roteiros comerciais e camiños -é dicir, nos que o desprazamento e a viaxe era un elemento de valor. Non eran comunidades ailladas.

As publicacións de Rodríguez Corral e González Ruibal ofrecen un mundo poliédrico, complexo, que aínda non albiscamos na súa totalidade. É moi interesante seguir a análise de Rodríguez Corral sobre a evolución do concepto de guerra. Para este arqueólogo, produciuse unha evolución notábel no xeito no que os nosos devanceiros afrontaban o xeito bélico. Desde o campeón individual que se parece albiscar nos petróglifos e nos depósitos e achados da Idade do Bronce ata o guerreiro que opera en bandadas de acción rápida, corpo a corpo inmediato, guerrilla en suma que revelan as estatuas de guerreiros castrexos.

O silenzo social

Sen embargo, os dous libros tropezan tamén coa mesma paradoxa. O arqueólogo Xurxo Ayán resumíama o outro día: “somos un dos territorios europeos con maior número de metros excavados en área en xacementos, pero seguimos tendo unha idea moi limitada sobre como era a sociedade da época”. E esa é a paradoxa dos nosos devanceiros. Temos moita información, miles de xacementos, pero continuamos a descoñecer mínimos obvios das relacións sociais, de poder, as crenzas, as ideoloxías, a vida e a morte, a noción de identidade, mesmo de etnia. Os princeps, por exemplo, que aparecen mencionados nalgunhas inscricións luguesas, que parecen falar dunha aristocracia indíxena. Só hai detalles que nos permiten albiscar un mundo, insisto, moito máis rico e dinámico do que ás veces nos imaxinamos.

Souvenirs da distante guerra

É o caso dun dato que ofrece Rodríguez Corral. Como todo no tema da cuestión social no mundo castrexo é un indicio, malia que non definitivo, pero tamén é sintomático. Contra o século IV a.C., un tipo de fíbula -prendedeira de capa- estendeuse con rapidez desde unha rexión remota, periférica e excéntrica do mundo castrexo -desde o noso punto de vista actual-, o Tras-os-Montes portugués, ata todo o resto do Noroeste peninsular, alí onde chegaba esta cultura. É un fenómeno bastante insólito, xa que os modelos e obxectos que se estendían con maior rapidez adoitaban ser aqueles de importación, traídos do Mediterráneo. Para Rodríguez Corral, se cadra estamos a ver unha pegada de algo que vai máis alá. Dos grupos de guerreiros castrexos, de múltiples zonas do país, que baixaron a Tras-os-Montes, a participaren en accións bélicas contra o mundo romano que comezaba a colisionar alí contra a civilización castrexa, quen sabe se a xeito de razzias, como falan as fontes romanas, ou en campañas bélicas máis organizadas. Tras-os-Montes era a primeira fronteira, se houbese unha certa unidade cultural e social do mundo castrexo. De volta ás súas casas, as fíbulas transmontanas puideron ter sido, coma nos exércitos actuais, souvenirs e ao mesmo tempo símbolos do que os uniu nas campañas contra os latinos. ¿Por que tomaron xente de sitios tan distantes como a Mariña a decisión de baixar a combater a esa distante e montañosa rexión?¿Por que eran conscientes de que o que se xogaba en Tras-os-Montes podíalles afectar?¿Que os unía?¿Quen os dirixía?

Gustoume moito este pequeno trailer da anada 2007 do Niepoort Vintage 2007, que realiza Dirk Niepoort, un dos grandes nomes da enoloxía portuguesa. Un formato sinxelo de presentación dos viños que ben podían imitar os adegueiros de aquí. (vía)

(vía)

Con só dous meses de vida, o restaurante Culler de Pau, en Reboredo (O Grove) [T: 986732275 / localización] é, sen dúbida, unha das máis agradábeis sorpresas da tempada gastronómica en Galicia. Galegos e xaponeses están a emprender unha elegante nova aventura culinaria que cómpre seguir con atención. Só oito mesas nun edificio vangardista e moi minimalista, que combina un luminoso -case cegador- branco, a madeira e o cristal, a través de enormes fiestras que se abren á boca da ría de Arousa, permitindo distinguir os illotes de Noro e Vionta, Ribeira e a orixinal perspectiva da serra do Barbanza que ofrece o Grove. Aquí se serve un menú contemporáneo, sinxelo, cunha cociña e sala sorprendentemente rodadas a só dous meses da inauguración. Tempos, temperaturas, servizo axústase como nun restaurante de anos de experiencia. Algo inusual.

Entra o sol por este edificio case translúcido, e os pratos resultan belos, harmoniosos, decorados coas prantiñas dos campos da redonda, cunha montaxe dos pratos dinámica, con preves e escumas que conducen visualmente en liñas ata o ingrediente principal.

A historia deste restaurante é ben curiosa. Dirixido por dous mozos, a parella formada por Javier Olleros -que exerce na cociña- e Amaranta Rodríguez -na sala e recepción. Olleros pertence a unha familia de tradición hosteleira no Grove, propietarios do Hotel Mar Atlántico. Durante os catro meses que pechaba o hotel, Javier aproveitaba para facer stages en cociñas de aquí e acolá. Estivo en Solla, en Toñi Vicente, con Cannas no Pepe Vieira, con Arola en La Broche (Madrid), con Seiji Yamamoto en Tokio e con Martín Berasategui. Olleros levaba catro anos procurando facer algo, pero atopou aos compañeiros de aventura en Berasategui: a súa “man dereita, man esquerda, todo”, o xaponés Takahide Tanaka, xunto con outro cidadán do Sol nacente, Hakio. O tándem Olleros-Tanaka na cociña, xunto con Hakio, conforman esta cociña. “¿Que tal a confrontación cultural”, pregúntolle a Olleros. “Non hai tal”, contéstame entre risos, “son moi parecidos a nós, teñen un concepto do peixe e do marisco moi similar, aínda que eles son capaces de aproveitar todo, practicamente todo de peixes coma o rape. Aproveitamos as súas mans pero tamén os seus coñecementos”.

O resultado é unha cociña de sinxelas raíces galegas pero con influencias e precisión nipona, e en xeral, segundo Olleros, de todas as cociñas polas que ten pasado de stage. Para coñecela, nós optamos polo menú degustación.

Tras un par de aperitivos, un de foie con mazá e outro magnifico, este bocadiño de chocos, pasamos ao menú en si mesmo. Navallas con prebe de cebola torrada, lamina fina de aceituna e puré de aceituna, seguimos cun ovo “da casa” á carbonara de queixo San Simón e pan de tomillo, unha interesante e suave versión destes ovos feitos a baixa temperatura. Tras un prato tépedo de verduriñas e “roastbeef” de vitela, vinagreta de mostaza (excelente), chegou unha pescada como unha caldeirada con pérolas de tapioca e allada co peixe inusualmente máis feito do que é habitual na nova cociña galega.

No capítulo de postres, tras un prato de queixos ofrecéusenos unha remolacha xeada con froitos vermellos e un postre de café, leite e cacao -un homenaxe aos almorzos de infancia, que era puros bocados de infancia antes de ir coller o bus para o colexio.

O menú degustación custa 36 euros e, sen dúbida, é unha das mellores ofertas en relación calidade-prezo dos restaurantes de nova cociña de Galicia. Tamén se pode pedir á carta. A adega é bastante curtiña, con referencias galegas e españolas. Nós optamos por un Louro do Bolo 07. Culler de Pau arrinca sorprendentemente desde moi arriba, cun nivel inusual; o seu traballo está cheo de referencias a unha boa parte da nova cociña que se realiza en Galicia, pero seguro que será interesante ver como atopa o seu propio camiño gastronómico nun contorno tan privilexiado para excelentes produtos mariños coma o Grove. E para os afeccionados á gastronomía énos unha bonita mostra de optimismo: de como se pode facer alta gastronomía en tempos aparentemente duros para aventuras hosteleiras. Unha nova xeración de cociñeiros de alta factura técnica e conciencia das súas raíces está a acceder aos seus propios negocios e favorecendo a diversidade gastronómica do país.

Presten atención á xente de Culler de Pau. Darán que falar. A min xa me gañaron como cliente.

O menú degustación, o Louro do Bolo e os cafés saíron a 45 euros por cabeza.

O que se nos pasa pola cabeza cando estamos ata arriba de traballo (como esta semana).

Julia Icenogle fai unha divertida guía ilustrada ás fobias norteamericanas contemporáneas (que tamén poderían ser as nosas)