Cousas que aínda pasan

Restos do castro do monte Taume baixo as antenas do Ministerio de Fomento

O monte Taume, ou monte de San Bieito, ou Tombo Maior -dos tres xeitos se coñece a este lugar- ten un dos miradoiros máis espectaculares do Barbanza, sobre a metade norte da comarca. O monte está moi ben sinalizado para sendeirismo, e no miradoiro atópase un panel panorámico que permite identificar a fermosura da costa e das montañas. Pero non se dí nada do que hai uns metros máis arriba. Esta antena de Seguridade Marítima foi levantada, a principios dos 90, sobre un castro de dúas murallas que sobreviviu as condicións estremas deste lugar dous mil anos. Segundo as lendas que se contaban na veciña aldea de Olveira, recollidas por Xerardo Agrafoxo, os mouros marcharan do castro tras unha cruenta sucesión de guerras polo territorio, deixando un tesouro soterrado. O Estado encargouse de rematar a faena.

Saltándose as propias leis que crea, a Administración, a través do Ministerio de Fomento (de aquela Obras Públicas), destrozou este castro e o do Monte Enxa para as actuacións relacionadas co sistema de Vixilancia Marítima. Por suposto, non se fixeron as preceptivas excavacións arqueolóxicas. A salvaxada estatal fíxose de aquela co silenzo responsábel das administracións locais, os veciños, as asociacións da zona, a Xunta, o cal fai aínda máis desesperante o caso. Busquei os restos do desastre con pesar, e pouco atopei entre a elevada toxeira. Estes cachotes de mampostería dunha das dúas murallas que existían foron arrombados pola plataforma das antenas. E nin unha soa referencia na información turística do lugar. O lugar desapareceu para sempre.

A todo isto, en todos os posts de patrimonio que escriba a partir de agora vou colocar dous novos indicadores, co obxectivo de axudar a facerse unha idea do lugar: “Áltura da matogueira:“, que indicará a altura aproximada da matogueira que inunda o xacemento e “Índice de impenetrabilidade“, destinado a sinalar o dificil que será andar por el. Apréciese, por favor, a retranca dos indicadores, pero tamén o realismo.

Altura da Matogueira: 1′20 mts. Mestísima.
Impenetrabilidade: Alta. Aquí non entra nin un raposo.

O Castro do Monte Taume en Tagzania

{ 2 comments }

Imos facer un exercicio. Como seguro que te vas pór colorado/a de vergoña allea, recoméndoche que o fagas en solitario, e sen posibilidade de que alguén che vexa, porque se che descobren a cara encarnada coa que vas quedar, e lle que é por cuestións arqueolóxicas, no che van crer.

Observa esta estrutura de abaixo:

Trátase da antiga cuberta que protexeu os traballos das excavacións no Claustro da Catedral de Santiago. Cando remataron as excavacións alí, como non se tiña moi claro que facer con ela, decidiron levala para as ruínas do campamento militar romano de Cidadela, en Sobrado dos Monxes, e instalala alí. Claro, ti a ves e dirás: vale, está protexendo unha valiosa zona con mosaicos, pavimentos sensíbeis, ou algo así, ¿verdade? Pois non. Protexe a nada. A terra. Os toxos. Non saben o que hai abaixo, se ten sentido que estea aí ou non. Dende hai anos. E aí está. Valeu unha auténtica pasta. Desmontala e montala valeu outra. E aí está morta de risa.

Agora mira este outro lugar:

Esta é a lona que protexe o Dolmen de Dombate, no concello de Cabana de Bergantiños, un dos principais exemplos do megalitismo no norte da Península Ibérica. A lona leva aí catorce anos como único elemento de protección do valioso contido deste monumento: especialmente as súas insólitas e únicas pinturas murais da cámara funeraria e do corredor. A lona está destrozada, provoca condensación e unhas malísimas condicións de conservación que están a agravar, nos últimos anos, o estado de conservación das pinturas, nalgúns casos xa perdidas irremediábelmente por culpa desta situación. A ferruxe cae por todas partes e os ferriños e garfos ameazan con cravárseche nos ollos. Por suposto, a lona se mantén malamente en pé cuns estéticos pivotes de cemento. Este que vedes en primeiro plano na seguinte foto está xusto no medio dunha mámoa cincocentos anos máis antiga que o propio dolmen e sobre o que foi insolitamente construído este.

A situación é tan surrealista que para poder apreciar o principal ortostato do dolmen, é preciso facer unha xenuflexión e asorrellar, acompañados polos guías, por un lateral do plástico, como podedes ver na seguinte imaxe:

No ano 2004 a Deputación da Coruña aprobou o plan para a musealización de Dombate: un edificio envolverá, teoricamente, o monumento, pero aínda nin se tocou unha pedra nin se abriron as obrigadas campañas de excavación no contorno (e dubido moito que se fagan no inverno) así que, polo menos, lle agarda ao monumento outro vergoñento inverno igual.

Eu non son técnico nisto, pero non hai que ser unha luminaria para saber que ningunha das situacións é a que debería ser. Non sei se unha se podería solucionar coa outra, pero si que son dúas caras do mesmo problema: unha por exceso, outra por defecto. Xógome algo a que nin se pararon a pensalo por unha simple lóxica administrativa: o campamento romano pertence á Xunta de Galicia, e o Dolmen de Dombate pertence á Deputación da Coruña. Dúas administracións. Dous mundos, parece ser. Pero uns únicos cidadáns soltando impostos para manter todo isto. E un único patrimonio. Clamorosamente esquecido.

Fotos: Nogueira, Felloza, Gago

{ 7 comments }

O domingo pasado vimos en La 2 -e curiosamente, non fomos os únicos- a serie documental “Cuadernos de paso”. Como versaba sobre a Ribeira Sacra, decidimos quedarnos a ver como tiraba a cousa. Sorprendeume a referencia a un mosteiro do que nunca oíra falar, a ruína de San Paio de Abeleda, que sobranceaba porque tiña uns capiteis románicos ¡policromados!, un feito excepcional en Galicia. Así que decidimos ir ata Castro Caldelas e, de aí, seguir pola estrada en dirección Monforte, collendo o desvío ata a aldea de Santa Tegra. Efectivamente, o mosteiro podíase ver dende a estrada. Xa se intuía o avanzado estado de ruína no que se atopaba:

Deixando o coche nunha praciña da aldea, fumos andando ata aló. A medias entre explotación agraria e relixiosa, o mosteiro copia parte da arquitectura pacega e das casas grandes da zona:

Entrada ao mosteiro

Cal foi a nosa sorpresa cando vimos como se atopaba no interior. Na esquerda parecía asomarse un pórtico do románico tardío, agochado nas silveiras:

Por suposto, achegámonos para admirar as esculturas, e atopámonos con este orixinal método de “restauración”:

¡O propietario do mosteiro tapiara un pórtico románico hai pouco con bloques de cemento! Xa teméndonos o peor, dimos a volta á propiedade para buscar a igrexa do mosteiro, que estivo en activo ata hai poucas décadas. Alí é onde supostamente estarían eses capiteis románicos policromados… Cal sería a nosa sorpresa cando nos atopamos co pórtico policromado da fachada da igrexa tamén tapiado do mesmo xeito!

Pódense ver unha gran cantidade de fotos da ruína do mosteiro no cluster de imaxes que preparei en Flickr.

A situación do mosteiro é vergoñenta e todo parece indicar que as agresións a este monumento histórico fundamental para a Ribeira Sacra continúan. Administracións, movementos civís e cidadáns deberíamos pór en marcha para tentar solucionar esta situación de agresión ao noso patrimonio canto antes.

{ 16 comments }