Cambio climático nun planeta vivo: James Lovelock define o quentamento global en Compostela

Fotos: Sole

Ten 90 anos, que asinaba eu agora mesmo para min. Este velliño, James Lovelock, un dos científicos máis eminentes do século XX, desprega dúas cousas ao falar: precisión e frialdade. Estabamos no Auditorio de Galicia, onde acababa de recibir o premio Fonseca á Comunicación Científica. Lovelock comezou a falar: unha breve charla de protocolo, de apenas vinte e pico minutos, ou trinta, sobre o cambio climático. Cando Lovelock se ría, con candidez ante as mostras de cariño, parecía un home bondadoso, un neno de 90 anos, sincero de máis para a circunspección que se agarda, ante un auditorio ben repleto. Aquí vai unha colección de ideas das que falou:

Os modelos preditivos feitos por científicos non serven. Non foron capaces de predecir a capa de ozono nin o desxeo ártico. A única forma de saber o comportamento da terra é medindo continuamente. No mar. O mar é o termómetro da terra. Sabemos cando ten febre e cando non. O cambio climático vai ser máis difícil de solucionar do que pensan os gobernos. Toman medidas, como as enerxías renovables, pero son medidas económicas, non eficientes ante o cambio. En realidade, non hai nada eficiente ante o cambio. Mesmo se agora mesmo paramos agora mesmo todo o consumo de combustibles fósiles. Ao mellor mesmo é peor. Ninguén pode predecir cando ocorrerá, pero ocorrrerá: sabémolo polas grandes secuencias do clima no tempo das que dispoñemos. Chegará en breve ou se retrasará. A Terra, ademáis, está colaborando no quentamento, facilitando as cousas, funciona como un sistema amplificador. Pero nós non somos culpables del, no sentido de que o fixeramos de xeito deliberado. Tampouco as prantas foron culpables cando apareceron na Terra e, ao faceren a fotosíntese, aniquilaron a outros organismos.

Queremos salvar o planeta, como se nós tiveramos capacidade de decisión. Pero o planeta salvarase el só. Os Gobernos, en realidade, deberan tomar medidas para adaptarnos e ensinarnos a sobrevivir no que virá. O que virá: unha merma considerable de recursos. Pequenas zonas do norte de Europa e as Illas Británicas deberán alimentar ao resto. E, nas outras partes de Europa, quedarán oasis ao carón dos ríos. Pode que Galicia resista. Pero haberá un excedente humano. Haberá un excedente humano porque poderemos producir moi poucos recursos, e iso terá que reaxustarse. É dicir, menos humanos. A esperanza, señores, é que estou convencido de que a especie sobrevivirá. Sabemos que mesmo nas peores glaciacións saímos adiante. Nunha delas estímase que sobreviviron 2000 individuos só en todo o planeta. Veremos que pasa. Se cadra isto faga á especie máis forte. Os humanos poderán evolucionar, como especie, para mellor. Estou convencido. Moitas grazas.

E na sala prodúcese un estentóreo aplauso. E o velliño Lovelock sorrí abertamente. Parece como se todos aceptaramos resignados o vaticinio apocalíptico do inglés, descrito con asepsia documental. Por iso, mentres aplaudo, miro detrás ás caras dos asistentes, a ver se están aplaudindo polo mesmo ca min: hainos estupefactos, abraiados de que nalgo tan aparentemente inocuo como a entrega dun premio este home nos describa o proceso de agonía da nosa sociedade. Tamén os hai emocionados, se cadra polo mesmo. Aplaudimos todos en harmonía. Como dicía Siniestro? Juntos de la mano hacia la extinción… E teño a sensación de que Lovelock, aos seus 90 anos, desde a perspectiva de Gaia e non das persoas, nos deu a esperanza que parece faltar aparentemente no discurso. Gaia nin é un ser bondadoso, nin impacable, non entra nese tipo de categorías, pero se protexe. E Lovelock mira as cousas desde esa perspectiva macro (nesta entrevista de Elisa Álvarez en La Voz de Galicia ou nesta de Casal en El Correo Gallego aclara máis isto). A esperanza. Déunola, serenamente, cun sorriso, pero á nosa especie, ao xénero humano, non a cada un de nós en concreto e aos que nos sigan. Foi a esperanza para un código xenético, o noso, especialmente hábil para sobrevivir. Estrano consolo. Aos seres humanos gústanos o consolo cunha man no lombo, apelidos e denominación de orixe, facernos sentir heroes, botarlle a culpa aos gobernos e aos malos. O discurso de Lovelock nos sitúa nun punto moito máis modesto. Para volvermos ser palla nun palleiro de colosais dimensións, partículas nun universo con dinámicas que non podemos alterar.