Bretaña: noticias da irmá do norte

Unha pequena estrada rural en Lebono. Fotos: Sole

Galicia, unha superficie de 29.575 km². Bretaña: 27.209 km². Galicia: 2.772.533 habitantes. Bretaña: 2.906.197 habitantes. cidadáns. Galicia, catro provincias: A Coruña, Lugo, Ourense e Pontevedra. A Bretaña, catro departamentos: As Costas de Armor, Ille e Vilaine, Morbihan e Finisterre. Sabemos ao que imos, ¿non?

Marchamos en coche desde Galicia, correndo con calma ao través das Landas, os enormes bosques de piñeiros que visten o Atlántico francés. Ao pasarmos Nantes, capital da Loira Marítima -a provincia bretona que quedou atrás durante a reorganización territorial francesa- non pasan moitos quilómetros cando de súpeto, volvémonos rir en plan divertido como nos pasou moitas outras veces durante esta viaxe pola Bretaña. Xa aparecen enormes masas de toxos devorando a estrada. Somos capaces de descodificar, de interpretar, de entender este territorio porque, en certo xeito, é o noso. Estes camiños, fontes, lugares campesiños están, dalgún xeito, recollidos na nosa memoria malia non visitarmos nunca este país. Coma cos irmáns moi parecidos, as comparacións son inevitábeis, e facémolas continuamente. Comparar, ademáis, é un dos xeitos que temos os humanos de aprender, coñecer, e exercer o criterio.

No quiosco, a prensa bretona debate sobre o Tren de Alta Velocidade. Os políticos parisinos cren que chegará sobre o 2013, pero hai auténticas polémicas sobre o tema entre o goberno, a oposición, e a sociedade, así como algo de rechifla. “Coas nosas infraestruturas sempre fixeron o mesmo en París”, asegura un columnista irado. Lémolos mentres estamos sentados no noso primeiro destino, a praia de Saint-Jacques, a praia de Santiago. A marea vai baixando, e no aire cheira a vida mariña e submariña atlántica. O solpor é eterno. Dan gañas de preparar unha dorna e ir ás luras.

Crer, non creo en espíritos inmateriais e inmortais que se perpetúan ao longo dos séculos, coma esencias da cultura, como Volkgeists independentes do andar do mundo, como crenzas e modos de ser inseparábeis da orografía da nación. Pero as semellanzas entre estas dúas fisterras atlánticas provocaron e provocan asombro e risa, non burlesca, senón familiar, risa case nerviosa. ¿Cantas desas semellanzas son en realidade un desideratum e canto hai de verídico? Non o sei, e investigalo é un exercicio en balde. O certo é que aí están: podémolas recoñecer a pesar de seguirmos historias ben diferentes, e aí está o asombro. E podemos aprender delas moito.

-¿Sodes galegos, non? -interrómpenos un home nunha fest-noz, despois de mirarnos un tempo: gustariame saber por que o supuña. “Sodes a Bretaña española”, dinos outra rapaza. “Ah, Galicia”, asegura outro rapaz, “un día hei facer o camiño de Santiago”. “Todos os anos vides a Lorient”, di outra. Dicir Galicia en Bretaña significa que non vas ter que explicar nada sobre a túa posición no mundo. Entre estes dous países que non teñen máis vínculos na actualidade que os melancólicos, os historicistas e os culturetas no dinámico mundo moderno -agás algunhas friccións marisqueiras- hai un coñecemento que non é o habitual: é o coñecemento do asombro, ao vernos e mirarnos coma nun espello. Non fixemos cousas xuntos -cando menos nos últimos mil cincocentos anos. Os nosos vínculos literarios máis fortes constitúenos algúns versos medievais, textos do nacionalista século XX galego e bretón; nada especialmente consistente, nada que poida explicar a semellanza con claridade. Non importa, está aí: unha áncora paradóxica na Historia.

Non deixo de lembrar cando consultei vellos libros de nacementos, vodas e defuncións da parroquia de Palmeira, en Ribeira; os galegos esqueceron máis a Bretaña, penso, pero se cadra na nosa Historia non foi sempre así. Ao rexistraren as defuncións dos mariñeiros, nos séculos XVII e XVIII, o cura sempre anotaba unha cidade: Brest, coma o lugar de morte dos palmeiráns oceánicos. Brest sería a nosa Illa de Nunca Xamais. Se cadra eses mariñeiros morrían no Cantábrico, ou en Terranova, a saber. Pero Brest, o gran porto do occidente bretón, era a viaxe final de moitos barbanzóns, un dato do que ninguén se lembra xa na comarca.

As comparacións son inevitábeis e lóxicas, dicía. A Bretaña é unha Galicia, pero coidada. Nunca sei se esas alturas baixas, eses xardíns, esas casiñas pequenas ben coidadas, responden a unha estrita regulamentación municipal ou á vontade colectiva, pero aí están. As estradas rurais non teñen baches. A súa paisaxe é moi similar á daTerra Cha -a Bretaña é moi plana, só algúns montes suben aos 300 metros no leste-, cunha costa que no sur sería como a Ría de Arousa e no norte e no Oeste sería como a costa que rodea Cedeira. E hai turistas por todas partes. Xente que visita cruceiros, parroquias, bosques, megálitos, castelos. En todos os sitios. Ao camiñares por estes camiños rurais, por estes cantís e illas, un aprende sobre a Bretaña, pero tamén sobre nós mesmos.

Ao longo destes días irei contando historias, camiños e paisaxes da Bretaña, a nosa irmá do norte.