Poesía popular aos animais: un impresionante exemplo de principios do XX

O meu pai Manuel Gago segue a atopar cousas fermosísimas entre as antigas gavetas das familias vellas do Barbanza. A Pobra do Caramiñal sempre foi unha terra de poetas populares: homes e mulleres que escribían como podían e onde podían poemas que falaban da súa vida e do seu mundo a principios do século XX. Falta un bo estudo desta poesía popular arousá que abrollou, en galego, xa desde finais do XIX e se fortaleceu na emigración (lembro que outro poeta anónimo, Ricardo do Muíño Vello, mercou cos seus primeiros aforros unha máquina de escribir en Nova York nos anos 30 para pasar a limpo os seus poemas). Este poema que vos presento foi escrito por un veciño de San Paio -unha aldea montesía da Pobra- a principios de século. O nome do autor aínda non está totalmente corroborado.

A historia é así. Debido a disensións coas súas irmás, estas botárono da casa e marchou a Bos Aires. Alí chegáronlle as noticias de como as tres galguiñas que el adoptara para ir cazar andaban tiradas polos camiños chorando por el e escribiulles este poema. Ao lelo non puiden menos que lembrar na aparente contradición do relato de Castelao entre as dúas obras de teatro protagonizadas por animais mortos e clases sociais distintas.

Este poema -polo demáis, dunha gran calidade e dun léxico moi fermoso e depurado- narra a relación entre un home de campo e as súas mascotas. O máis fermoso é que está escrito desde a tristura das noticias do abandono que lle chegaron. Non é nada habitual atoparse un texto así, escrito desde a sociedade tradicional, tratando aos animais con este agarimo declarado.

Galicia bonita terra
Xardín dun alegre maio
Dende o chan hasta a serra
Alá na costa, San Paio.

Eu alá fun cazador
Que moitos ten por deporte
Barbanza foi o meu amor
Dende o sur hasta o norte

Tropecei cunhas galguiñas
Que mas deparou a sorte
Non subiron as fontiñas
Pés de mellor contraforte

Coas nariciñas no chan
arrecendendo no rastro
como se apañaran pan
ou se paceran o pasto

Sacudía o rabo a Rula
E a Cerdeña paraba
e cando a Silvada paraba
a pega se levantaba

Canto mais alto subían
Pedras, lume e polvo da eira
Moito mais xenio collían
As cadelas na carreira

E a Silvada a pique ía
Cunha volta daba o rabo
Mirándolle para as cachas
Como a lebre escalzoaba

E lle arremuiñaba a lan
Co alento que lle botaba
E se a irmá lle daba volta
Era dela na rilleira

Se lla puñan costa abaixo
Parecía una centella
E a Silvada era velliña
E por non lle poder chegar
Ía detrás a chorar

Se vos chorastes por mín
Eu por vos tamén chorei
Mañáns de frío e calor
Eu sempre vos recordarei

Eu ben sei que me buscastes
Por leiras, montes e camiños
E porque non me atopastes
Chorastes coma miniños

Chorastes tanto por mín
De moito que me querías
Deixándovos puxen loito
Polas miñas alegrías

E nas vosas tumbas florezan
Loureiros e sugameles
E as follas das hedras crezan
Rosiñas e carabeles

Adiós cadelas adiós
Con corpo e alma
Hasta que alá nos vexamos
Naqueles campos de calma

E adiós cadelas, adiós
Adiós descansar en paz
Hasta que nos vexamos
Nos Campos de Josafá.

4 Comments

  1. Estevo
    9 / Febreiro/ 2015

    Fermosísimo! Dentro da consideración xeral dos animais como instrumentos útis no mundo rural sempre houbo algún sitio para recoñecer a súa dignidade. Dame moito gusto atopar este tipo de persoas sensibeis, anque sexa cun cento de anos polo medio. Moitas grazas por dalo a coñecer.

  2. O'Padín
    9 / Febreiro/ 2015

    Na aldea quérese aos animais desque se lles bautiza. Por esa razón as vacas teñen nome (de muller, que diría un avispado) e os cochos non, porque en canto lle das nome ao porquiño, xa non hai quen o mate.

  3. 12 / Febreiro/ 2015

    Sempre traes cousas interesantes e orixinais coma esta.
    A mal chamada xente inculta tamén ten o seu corazonciño,como demostra este poema que merecería figurar en libros de texto.

  4. 13 / Febreiro/ 2015

    Moitas grazas, paideleo!

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará