Xistral, a memoria da Terra

Un camiño ata o Cadramón entre as memorias da turba e os espellismos auditivos

Camiñamos en silencio por estas enormes extensións aparentemente ermas, onde as lombas dondas son nubes oníricas e pardas flotando sobre o Outro Mundo. Camiñamos e parecemos flotar entre o breixo, e queremos correr coma estes cabalos que levan todos estreas na fronte, de tanto firmamento invernal, de tanto firmamento prantado por algunha vella coma verzas na noite escura de decembro, de tantas estrelas desprendidas e caídas a estes cumios.

Pronuncias o seu nome e sabes que estás invocando algún tipo de esconxuro: Xistral. As montañas máis altas do norte, o territorio máis chuvioso do país; aquí os homes e mulleres, esta Humanidade tan intensiva de Galicia, tan teimosa e incesante, retrocedeu e claudicou. Deixou os cumios, as enormes extensións ceibes. As estrelas caeron e con elas formaron este seixo que hoxe, día no que o inverno abriu unha xanela, brilla e deslumbra.

Camiñamos entre estrelas, e baixo os nosos pés estas montañas que se cadra un día foron sagradas, ou se cadra nunca o foron, e os homes teimaron en esquencelas durante milenios; estas abas e cumios que gardan a memoria da nosa terra como arquiveiros fidedignos, incorruptibles e meticulosos. A turba, formada por esta penisca, este orballo continuo que adoba a terra cun preve enchoupado, garda todos os minerais voantes, todas as ambicións, garda os climas, as temperaturas, as vaidades, orgullos e derrotas dos homes.

As montañas como un cráneo, as montañas como unha pel tatuada, as montañas como un libro escrito a base de auga pura e desxeada. Aquí vexo correr a Poemana e quero eu tamén correr por estas valgadas e lagos, ata Onsolar, ata o Pico do Cabaleiro, quero remontar vales ermos ata o Cadramón, quero caer a rolos durante séculos pola memoria toda que gardan e levan os ríos. Os turbais mellor conservados da Península Ibérica, unha xoia ecolóxica, silenciosa.

Na turba, os científicos da Terra atoparon a primeira deforestación coa que os nosos devanceiros prantaron lume para abrir leiras; nesta turba cóntase o relato das primeiras espadas forxadas, dos primeiros fuciños martillados para gañar o suor do pan e das tortas, na turba xacen o polen das primeiras prantas que os nosos ancestros agardar agromar. Aquí, nesta memoria, os homes ven como o inverno chega antes que o dos seus avós, a memoria lembra como nun lapso de trinta anos, coincidindo coa chegada e fundación do Reino Suevo, Galicia viviu a maior tala de árbores da súa Historia; si, a terra fálanos e garda os segredos para os que a ciencia aínda non pode dar explicación. É como un oráculo gardado nestas profundidades que sinala nunha dirección e recita a súa predición do pasado en versos atómicos e microscópicos, pero o seu verso está para nós aínda cheo de palabras arcanas. Aquí está a pequena glaciación do Antigo Réxime, cando os bispos construían nas alturas de Galicia os pozos da neve, e as furias do Marqués de Sargadelos; aquí chega o mercurio romano das minas de Almadén e estas turbeiras, estas narices das montañas, agudas e sensibles, mesmo rexistran a xeralización da venda da gasolina sen chumbo no país hai unha década.

Hai unha beleza grandiosa nestas montañas, especialmente naquelas que aínda non foron profanadas pola especulación eólica -esa que estudarán os nosos netos como un dos máis vergoñentos procesos de explotación neocolonial do século XX e XXI-, unha beleza que é tan maxestuosa como delicada. Ante a ausencia de árbores, ante o baleiro granítico, ante os refulgos do seixo, el si, disperso en ladeiras incalculables; esta é a beleza dunha maxestuosa caixa de son, onde hai determinados pasos que son unha marabilla. Aquí, nestes mundos oníricos, só un paso é a diferenza entre escoitar unha fervenza en todo o seu fragor ou simplemente escoitar o silenzo. Como un camiño iniciático. Ti ves a fervenza, e non a escoitas. Das un paso e a fervenza éncheo todo. Retrocedes e volve o silenzo. Se un se deixa levar, descubrirá como a montaña transforma a súa percepción; verás ilusións, escoitarás merlos cortexando a quilómetros, rebuldearán entre os teus pés formigas, marabillaraste ante as prantas carnívoras e ante a loita pola vida no medio máis hostil do país. “Hostil?”, escoitarás rir á montaña, “hostil dis, rapaz?”. E que gargalladas máis profundas chegaran desde o fondo dun val perdido.

Se eu fose versador ou músico, cantaría á beleza imposible, á maxestuosidade crebantada deste Xistral, as raíñas das nosas Terras Altas, e como todas as grandes raíñas, como a nosa Isabel de Castro, protagonistas dunha traxedia shakesperiana; aquí pasou como en todas as partes aparentemente ailladas de Galicia, os gobernos autonómicos empregaron estes espazos como depósitos de problemas ocultos. Entre todos construiuse unha imaxe da Galicia natural: a das carballeiras, as leiras e as aldeíñas, os cruceiros e os muíños, e ao facelo sacrificouse a Galicia salvaxe, húmida, silandeira, maxestuosa, erma e misteriosa que nos coroa. A Galicia dos refuxiados, dos fuxidos, dos pastores, dos maquis, dos exércitos ocultos á espera, a Galicia que abría a porta do Outro Mundo prehistórico, a Galicia da porta de atrás, dos perigos, dos bandoleiros e das bestas bravas. Ao suxerir que a natureza galega era esa fraga, esquencímonos das nosas inmensas pradeiras de breixo, de carrizo e toxo, recortadas contra céos sempre cubertos. E alá foi a parte non visible desde a estrada xeral do Pico Sacro, destruído a tallada; as louseiras terribles de Pena Trevinca, e os eólicos salvaxes destes montes do Xistral, estes monstros que pasan de man en man en empresas anónimas, e internacionais, que cando se produza unha fonte de enerxía máis rendible, ficarán abandonados como xigantes pétreos, sepultando en óxido a memoria gardada das turbeiras, enchendo de miseria montes que un día, eles sós, invocaron a unha chuvia eterna.

A beleza sempre se describe desde o corazón, non desde a vista. Eu dígovos que neste lugar inhóspito e único, nestes outeiros gardados por devesas mestas, por ríos xélidos cheos de troitas gordechas, observados por mandas de lobos que escoitan caladas as campás de Seilán e O Burgo, gárdase a beleza oculta de Galicia. Unha beleza que nace e parte da memoria da turba.

Fotos: Sole Felloza

5 Comments

  1. Miguel Vila (Colineta)
    9 / Decembro/ 2013

    Emocionante. O Cadramón é a miña parroquia preferida do Valadouro. Un sitio máxico con beirarrúas de cristal.

  2. alvarez
    9 / Decembro/ 2013

    Bo texto pero, se fai o favor, poñanos mais desas esplendidas fotos de Sole Felloza, que con so duas quedase un a velas vir….

  3. Afonso Rodríguez
    12 / Decembro/ 2013

    Puxécheslle palabras ao que sentín a primeira vez (e única, polo de agora) que me adentrei na serrra do Xistral. Percibía que estaba coñecendo o lugar máis especial de todo o país. Era un Xistral íntegro, salvaxe. Algo máis onírico que real. Estaba descubrindo unha serrra que pouco despois sería profanada polos intereses das grandes eólicas. Penso que foi alí foi onde descubrín o marabilloso mundo das turbeiras. Casualmente, hoxe mesmo mostráballe ao meu sobriño unha turbeira perto do Val Miñor, e preguntoume cal era o meu lugar preferido. Imaxina que lle respondín.. Noraboa polo teu artigo!

  4. avelino gonzalez
    12 / Decembro/ 2013

    Lindo, ó escribir isto sinto a turbeira debaixo dos pés

  5. isaac
    12 / Decembro/ 2013

    Teño un “ciber-amigo” que de cando en vez escrebe con onomatopeas, e agora mesmo sáeme GOOOOORR!!!, e non me preguntes que quero dicir pois non o sei.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará