O cabalo negro de Guillerme

Last updated on 11 / Novembro/ 2010

En toda a serie Repúblicas de Homes Libres hai un ámbito do que aínda non quixen escribir: as relacións do reino de Galicia no século XI co emerxente ducado de Normandía, fundado polos vikingos no século X e que viviría o seu apoxeo coa conquista de Inglaterra por parte de Guillerme o Conquistador no ano 1066. Moitos saberedes algo deses feitos, pero outros non. Por explicalos máis que rápido: mirade cal era a política matrimonial (que é o mesmo que a política de Estado) do duque normando Guillerme o Conquistador:


Fonte orixinal.

Como vedes, unha das fillas de William, Agatha, estaba prometida co rei Afonso de Galicia. Agatha morrería antes de poder casar con el, e así perdímonos de, se cadra, coñecer exactamente as implicacións de tal casamento. As outras alianzas de William eran co Alan Fergant, Duque de Bretaña e coa familia de Blois, outra das poderosas familias fundadoras do ducado normando. Que por que Guillerme o Conquistador estaba interesado na alianza galega, non o sei, pero sempre houbo algo en todo iso que me renxeu, que me intrigou, e teño motivos que xa vos contarei no seu momento. Os bretóns loitaron man a man con Guillerme en Hastings, e tamén os Blois. Algúns historiadores galegos moi entusiastas sempre contaron que había tropas galegas na batalla, e mesmo hai unha magnífica novela de Xoán Bernárdez Vilar, No ano do cometa, que ficcionaliza ese combate. Polo momento, eu non atopei na documentación unha confirmación deste estremo (agradezo suxestións de fontes orixinais, non de historiadores posteriores).

Agora ben, traballando nestas historias precisamente, resulta que me atopei unha anécdota curiosísima. A historia deste fermoso cabalo negro.

O día da Batalla de Hastings en 1066, no que Guillerme o Conquistador vencería ao rei saxón Harold e cambiaría o curso da Historia europea, o duque de Normandía montou nun poderoso cabalo negro. Guillerme debía querer ben a ese animal: o cabalo aparece representado en varias escenas do famoso Tapiz de Bayeux, no combate e no lecer.


Neste episodio, ao final da batalla de Hastings, Guillerme sube a celada e mira cara atrás, cara o seu irmán.

Pois ben, resulta que ese cabalo chegou de Galicia. Antes da batalla de Hastings, un cabaleiro normando, Walter Giffart, señor de Longueville, “peregrinou” a Compostela. E póñoo entre aspas porque os historiadores ingleses coinciden en que Giffart chegou coa peregrinación como escusa, e que en realidade o cabaleiro veu a Compostela con motivos máis políticos que relixiosos, vinculados a esa alianza atlántica entre dous territorios emerxentes no cambio de milenio. Proba diso é que retornou a Normandía desde Compostela cun valiosísimo, magnífico cabalo negro para Guillerme, “o agasallo dun rei que tiña unha gran amizade co duque”. Era Afonso, rei de Galicia. Non sabemos a raza, pero esas miniaturas revelan o seu porte maxestuoso: o cabalo dun conquistador. Debeu chegar polo roteiro máis rápido, cruzando o mar rapidamente ata Normandía.

Non sabemos se houbo tropas galegas seguindo a Guillerme de Normandía na batalla que cambiaría o curso da Historia, pero si un embaixador, cando menos simbólico, do reino do Oeste. O primeiro dos tres cabalos que o duque empregou nese memorable combate era galego, o agasallo do rei de Galicia: o animal morrería durante os durísimos combates pero o seu recordo perdurou nas crónicas daquel día. Aí o tedes, nesas imaxes de Bayeux. Un amigo, polo chat de Gmail, comentábame mentres preparaba a documentación para este post. “¿E como se chamaría?”.

Iso, señores e señoras, déixovolo á vosa imaxinación.

23 Comments

  1. 10 / Novembro/ 2010

    Coñezo isto por vostede e fico gratamente sorprendido. Por se é do seu interese, aquí teñen unha breve descrpición do tapíz de Bayeux emitido o ano pasado pola BBC http://www.youtube.com/watch?v=F8OPQ_28mdo

  2. 10 / Novembro/ 2010

    Moitas grazas. O tapiz de Bayeux é impresionante, e unha interesantísima fonte de información gráfica sobre esa época -aínda moi diferente do arquetipo medieval dos séculos XIII ou XIV. Mágoa de que creo que na rede non hai ningunha colección de fotografías en alta resolución del.

    Por certo, os máis perspicaces seguro que estarán pensando que raio de raza sería a do cabaliño galaico. Non serei eu quen me aventure en terreo tan descoñecido para min pero non son excesivamente chauvinista.

  3. 11 / Novembro/ 2010

    Home, mestre, o cabalo era de Barbanza, que ten topónimos por todos lados que apuntan a que había bos cabalos. De razas non entendemos tanto como Valle-Inclán, que era un experto, pero se houbo un chalán que lle vendeu a besta ao rei tivo que facer bo negocio! ;)
    E xa vale de chauvinismos por hoxe!

  4. CELTICO E ESTRADENSE
    11 / Novembro/ 2010

    …o mais seguro é que fora um pony galaico,,,pertencente a os poneys celticos,,,como os exmoore,dathmoore,asturcons ou ponys dos fiordos,,,nom quero ser embigo do mundo,,,máis a seguro que era dos montes de Sabucedo,,,,fiquei abraiado coa nova!!!

  5. 11 / Novembro/ 2010

    Xa me tardaba en saltar alguén do Barbanza! Cuarta persoa esta noite que pensa nos cabalos do Barbanza!

    Teño na memoria un traballo que lin hai anos sobre as razas de cabalos de Galicia, pero non recordo nada: teño a vaga e pode que confusa idea de que había razas de cabalos de patas máis longas, máis axeitados para a guerra, pero podo estar confundido. Agora ben, pensade que na época na península xa habían estar de moda os carísimos cabalos árabes…os Rolls da época.

    Aínda que o certo é que na proporción que se ve no tapiz de Bayeux o cabalo non é especialmente grande…

  6. david
    11 / Novembro/ 2010

    Máis sobre o cabalo de Guillerme
    Xosé Luís Méndez Ferrín
    Fálabamos o venres pasado de que o Rei de Galicia don García, regaláralle ao primeiro Rei normando de Inglaterra un cabalo, montado no cal el gañara a batalla de Casting no ano 1066. Dicíamos que debía, este cabalo precioso, ser de raza meridional ibérica,

    Ferrín publicara hai anos una artigos no Faro sobre o tema, non che sei dicir datas, e o buscador do Faro é caprichoso, síntoo. O artigo completo está aquí http://blues-propicios.blogspot.com/2007/08/mis-sobre-o-cabalo-de-guillerme-de.html

    bueno, esta por liar, García ou Afonso

    eu non sei o que é certo, pero certo ou non o certo é que sei de alguén que comenta aquí que se le isto vai rir

  7. Pancho-lapatianco
    11 / Novembro/ 2010

    A primeira vez que escoite falar desta historia, alá polo ano 91, foi gracias a un delicioso libriño que me regalaran daquela: “No ano do cometa” de Xoán Bernardez Vilar home moi metido nas materias destas épocas da alta edade media.

    Collendo dous ou tres datos históricos, novela un suposto casamento que tiña que acontecer entre unha filla do rei D. García e un fillo de Guillerme para unha futura unión de reinos ¡manda carallo!. E narra a viaxe desta filla e a recua de cabalos que aportou o rei de Galicia ó Duque de Normandía para a invasión de Inglaterra (os que aparecen no tapiz). Eso si, un pouco máis realista fala de cabalos pequenos pero rexos e fortes como os que debía haber nos montes do norte da península e ainda quedan hoxe.

    O do ano do cometa é porque aquel ano 1066 pasou o Halley e o tomaron coma unha premonición, polo que tamén aparece na sonada tea de Bayeux.

    Lectura recomendada para pasar un par de tardes de inverno.

  8. 11 / Novembro/ 2010

    Se fose hoxe, o cabalo chamaríase “Morito”, mais daquela sen dúbida sería “Mourinho”.
    O de Afonso rei de Galicia dá gusto oílo, despois de escoitar tantas veces que era rei de Castela.

  9. antón do corsario
    11 / Novembro/ 2010

    falo de memoria, pero creo cos romani distinguian dous tipos de cabalos galegos… os tipo poni semellantes ós asturcóns e os máis grandes e bravos; chamados “thieldones” e dunha monta e doma máis complicada.
    Por certo, a terceira das representacións do tápiz non é un cabalo… vese á legoa que é un “macho” do país… a ver se o cabalo galego de Guillerme era un mulo.

  10. 11 / Novembro/ 2010

    antón, na liña do que comentas vai o meu vago recordo. tiña idea de que, efectivamente, canda os asturcóns, había outra raza do país de máis envergadura. Pero xa che digo, eu inclínome pola banda árabe do asunto.

    Mulo, mulo…non che sei. :-)

  11. Xosé Ramón
    11 / Novembro/ 2010

    Ou! Sr Ferreiro, e o de “Mourinho” non tem ningunha connotacion sportiva, non? hehehe. Eu acho que qualquer diminutivo tamén sería actual: falando ao caso, decántome por “Mouro”.
    Pero, indagando un pouco no guguel, atopei o nome do animal: Burzó ou Burzo (non teño moi claro onde cargaban a voz). Hai quen pensa que Burzu procede do celta común *burso- «inflado, insolente», de indoeuropeo *bhorso-, que por motivos non bem esclarecidos semella que deu habitualmente en celta a evolución *borso- > *burzo- > *burro-.
    E o da procedencia barbanzana…, tem jeito. Ou onde pensades que tiñan os cabalos os do Castro de Baroña? Por outra parte, Burzó aínda é hoje uma aldeia próxima á serra do Barbanza. Tate! inflado-insolente-burro-Burzó-Baroña… É o máis acaído que atopéi (ora seja uma simples hipótese).
    Volvendo á fisonomía do quadrúpedo, ou moi mal pintaba o fotógrafo da época, ou a min tambem me parece mulo, sen ánimo de ofender ao glorioso animal (deuloteñanagloria).
    Saúde.

  12. 11 / Novembro/ 2010

    Na páxina web da Biblioteca Augustana (que ten moitísimas obras greagas e latinas para consultar) está o tapiz enteiro en resolución aceptábel.
    Qué bonita a viaxe do cabalo. Eu lera “No ano do cometa” hai unha chea, cando estudaba bacharelato aló no século XX, e non lembraba a historia do cabalo, ou pensei que era fábula.

  13. Mendo
    11 / Novembro/ 2010

    Como sempr,e interesantísimo artigo. Deixo aqui un par de apreciacións persoais -se cadra poden enriquecer o artigo!- que coido moi importantes.
    Por unha parte, especificar que o rei de Galicia do que falamos é Afonso VI, como sabemos foi rei de Galicia, León e Castela ou o que é o mesmo “rei de toda Galicia”, pois ata o século XI alomenos, todo o que noroeste peninsular era coñecido como “Galicia”. Polo que, penso -mais coa documentación normanda na man- que é completamente atinado chamalo “rei de Galicia” tal e como aparece no documento, pero iso si, especificar que falamos de Afonso VI dalle maior realismo. Afonsos, reis de Galicia houbo máis de 9 en realidade!.

    Por outra banda, e cousa moi moi interesante!. É sabido que os fillos-reis da raíña Sancha de Galicia e o seu consorte Fernando I, se disputaron o trono real. Aí ben o tema!, García II foi apreixado polo seu irmán Afonso VI (o que lle agasallou a Guillerme co cabalo, e quen se ia casar coa súa filla), sen embargo!, unha vez que estala a revolución para liberar a García II, co bispo compostelán Diego Pelaez á fronte, o Concilio de Husillos condena a Diego por traición, alegando de que o bispo e outro nobre “mantiveron contactos con Guillerme de Normandía para que restituise a García no trono”, ¿porqué a Guillerme de Normandía e non a outro nobre, ben andalusí, ben aquitano, aragonés ou borgoñón?, ¿Non se supuña que as relacións Afonso VI-Guillerme eran estreitas?, ¿porque os galegos buscaron o apoio especifico dun suposto amigo de Afonso VI?, iso é un capítulo da historía que me gustaría tratar.

    Opinión persoal sobre o cabalo: tendo en conta que Afonso VI, rei de toda Galicia, dominaba as terras desde o Cantábrico ata o Sistema Central e Toledo, coido que o cabalo ben podería ser un cabalo andalusí, extremadamente valorados, e mais axiles para a carreira que os nosos fortes e robustos cabalos de monte, mais axeitados para a guerra de guerrillas en plena montaña.

    Un saúdo, e parabéns!

  14. 12 / Novembro/ 2010

    Pois eu a primeira vez que vin falar do cabalo foi a Mendez Ferrín! O do nome non sei se o sabera el?

  15. 12 / Novembro/ 2010

    A ver, os datos son os que hai, cando menos polo de agora. O resto é literatura, o cal é caralludo, pero Ferrín nos textos que lle lin hoxe non menta o nome do cabaliño. Outra cousa é que nos falten crónicas por mirar, que seguro que pode ser, e que nalgún poema épico apareza o nome do cuadrúpedo. Sería unha boa sorpresa se se chamara Faísca. ;-)

    Grazas, Padín, pola ligazón. Está moi cómoda!

    Mendo, magnífico comentario. Esa cuestión que pós sobre o blog é totalmente intrigante. O profesor Hermelindo Portela está convencido de que López Ferreiro botou cabos demasiado pronto entre as acusacións de colaboracionismo cos normandos que lle imputaron ao bispo compostelán Diego Peláez e a revolta de Rodrigo Ovéquiz. Non o sei. Hoxe estiven lendo o documento máis fidedigno desde a parte de Alfonso VI, no que o rei pon basicamente a caldo a Ovéquiz, pero foi a todo correr, o orixinal en latín, e non teño un xuízo formado. É unha historia ben complexa, eh?

  16. david
    12 / Novembro/ 2010

    a verdade é que na rede a veces entretense un / paseino ben nestes sitios e co teu permiso, Manuel, póñoos aquí/ como complemento ao link de O’Padín / espero que che/vos gusten
    1.- unha animación da batalla de Hastings

    http://www.youtube.com/watch?v=LtGoBZ4D4_E

    2.- e un … Etude détaillée de la Tapisserie de Bayeux

    http://www.bourlingueur.org/decouvrez/culture/Monuments-du-monde/tapisserie-de-bayeux/la-tapisserie-de-bayeux-premiere-partie.html

    3.- e outro +

    http://panograph.free.fr/BayeuxTapestry.html

    perdoa Manuel, non me resisto a lembrar o poema de Cunqueiro (un dos máis fermosos) “recoñecemento de Harold Godwinson”, que conta a morte de Harold na batalla de Hastings, o poema déixovolo aquí, gústame a mistura de case todo, intelixencia, beleza, coñecemento, comunicación, etc que sobrevoa este link

    4.- http://www.facebook.com/note.php?note_id=82621526142
    a morte de Harold no tapiz: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Harold_dead_bayeux_tapestry.png

  17. 12 / Novembro/ 2010

    Son vostedes un tesouro!

  18. Xosé Ramón
    12 / Novembro/ 2010

    Obrigado! (dou-me por aludido) :-)

  19. Fran Alvarez
    13 / Novembro/ 2010

    Un interesante artigo sobre o interese dos Normandos nos cabalos de batalla pódese atopar aquí (pp.67-81)

    http://books.google.com/books?id=oel1lQ_iJ48C&printsec=frontcover&dq=anglo-norman+studies+x&hl=gl&ei=iJbeTPSXO9O3hAfU79mODQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false

    De especial interese para nós é a páxina 76, onde se fala das múltiples conexións dos normandos cos reinos ibéricos. Non hai moito referido explicitamente a Galicia, pero menciónase a cronica de Guillerme de Poitiers na que o autor afirma que ‘incluso reis hispanos (reges Hispaniae) buscaban a amizade (do Duque Guillerme) con estes e outros presentes (suponse que os cabalos).

    Saúdos e parabéns polo artigo.

  20. Miguel Losada
    30 / Novembro/ 2010

    Jacob Abott
    http://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Abbott

    conta en History of William tha conqueror.London 1853, pp153
    que o cabalo da batalla chamábase Bayard.

    http://www.google.es/search?tbs=bks:1&tbo=p&q=+inauthor:%22William+I+(king+of+England.)%22

    O mesmo afirma Thomas Roscoe, no seu: The life of William the conqueror. Philadelphia 1846, pp 70 pp 140,

    http://www.google.es/#hl=es&tbs=bks%3A1&q=Thomas+Roscoe%2C+William+conqueror&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=&fp=db6f222b0660496d

    Esto quere dicir que o cabalo, na nosa lingua, chamábase “ouleante” ou “oubeante”, xa que na fala dun normando como William unha besta de guerra había ter un nome ben ó xeito do traballo que facía. A besta ficaba proyectada no imaxinario coma unha caste de lobo.

    Saudos
    O Miguel Losada

  21. Francisco Xabier Souto Ares
    16 / Febreiro/ 2017

    Parabéns polo artigo!

    Só unha pequena dúbida: o cabalo participou realmente na batalla de Hastings? De ser así, non cadran ben algunhas cousas. A batalla tivo lugar o 14 de outubro de 1066. Nese momento o rei de Galicia aínda era García, non Afonso. A non ser que as fontes consideren ós tres irmáns reis de Galicia, tomando o reino completo como referencia. Tense falado do compromiso de García cunha filla de Guillerme o Conquistador, o que faría sentido coa idea da conspiración de Diego Pais na que podería estar involucrado o rei normando (é factible que Diego fose elevado ó episcopado por García). Pero as fontes parecen referirse a Afonso ó falar do compromiso coa filla do Bastardo: menciónase un tal «Amfurcius» que tería sido rei da Galiza. Algunha pista?

    Un saúdo!

  22. 18 / Febreiro/ 2017

    Ola, Francisco. Si, as fontes falan de que o cabalo estaba na batalla.

    In the following year Wace informs us he was intrusted by the Duke with the defence of the district of Caux, in which Longueville is situate, on the occasion of the invasion of Normandy by Henry, King of France. Subsequently he appears to have made a pilgrimage to St. lago de Compostella, in Spain, or may perhaps have been sent there by the Duke on some mission to Alfonso King of Galicia, to whom William afterwards affianced his daughter Agatha, after the breaking off of the match with the Saxon Prince Edwin. All we learn from Wace is that in the great battle William’s first horse had been brought to him by Giffard from Spain, “the gift of a king who had a great friendship for him.”

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará