O tradicional té do Courel

Pasamos a fin de semana en Trevinca. Aquí, no concello da Veiga, as noites andan xa nos oito ou nove grados de temperatura. Coma sempre que chega o outono, pasa o mesmo: parece que esta friaxe préstalle ao corpo. Nesta miña querida Veiga, presta ler libros para a ocasión. Dos andeis da casa levo comigo dous clásicos, que non volvín ler desde os doce ou trece anos: Á lus do candil, de Ánxel Fole, e As crónicas do Sochantre, de Álvaro Cunqueiro.

Cada vez estou máis pola relectura, porque a persoa que leu Á lus do candil con trece anos non é a mesma persoa que a le hoxe, deitado na cómoda cama do hotel, con certa friaxe no corpo. Todo enténdoo de xeito distinto, e me fascina. Aquela ignota toponimia da montaña luguesa agora represéntaseme topograficamente na cabeza con precisión, moita dela. Dialogo co escritor, en certo xeito: entendo os trasuntos de espazos: como na lenda dos templarios, agora sei que é o Hospital do Incio, e o pazo no que acollen aos franceses é aquel camuflado polas roseiras fronte a fermosa igrexa dos cabaleiros. Disfruto con algúns hiperenxebrismos, entretéñome moito do estilo dos ‘contos contados’ de Fole e son capaz de interpretar mellor moitas das escenas, porque xa teño pisado uns cantos pazos, ou lareiras fumegantes, ou camiños embarrados. Poño no seu (no meu) sitio este libro; levo tempo lendo clásicos da literatura nacional; quero entender algunhas cousas que me rondan pola cabeza. Xa non podemos ollar esta literatura cos prexuízos dos 80 ou dos 90, na que estaba demasiado próxima e os escritores fuxían do imaxinario rural como da peste. Hoxe é un tesouro literario: faite disfrutar, lévate á propia acción, está moi ben escrito.

Pero claro, vexo máis cousas. Fole narra moitísimas referencias á gastronomía da montaña luguesa e, en especial, da courelá. Á lus do candil editouse por primeira vez no ano 1952, pero de certo recolle un mundo visto por el nas dúas ou tres décadas anteriores. Moitas das referencias son interesantísimas. Entre elas, o escritor destaca a afección dos coureláns por unha pranta: o té. Cultivado nas casas, consumíase con moita afección na serra con mel ou con leite, e que se cultivaba na horta das casas. ¿Té? O mundo das infusións sempre existiu, por suposto. ¿Canto tempo levaría o te no Courel? Sería curioso ver os socalcos de té entre Seoane e Folgoso.

Neste tempo que anticipa o outono, gustaríame coñecer o té do Courel, e servirme unha taza para quencer un corpo destemplado polos ventos que nos levan de Meixide á Ponte, entre os soutos e os sobreirais desta montaña fermosa de Trevinca.

19 Comments

  1. 26 / Setembro/ 2010

    Ten que ser curioso, sobre todo porque a planta do te é bastante grande, e viven anos e anos. ¿Non quedou nen un cañoto por ahí? Se cadra chamaban te a algún outro tipo de herba. A ver se consegues máis información ó rspeito.

  2. 26 / Setembro/ 2010

    É curiosísimo, aínda que eu non son nada experto no Courel. Seguro que algunha das persoas que controlan moito o Courel nos poden informar sobre esta cuestión, porque estou intrigadísimo. Ao mellor mesmo continúa sendo relativamente habitual. A cultura das ‘infusións’ no mundo tradicional está moi pouco escrita (pero habíaa).

    Sobre se é un té ou outra pranta, eu inclínome polo primeiro. Fole coñecía ben o Courel e supoñ que tiña bastante claro como era a pranta.

  3. manolo gonzalez
    26 / Setembro/ 2010

    Pois tamén polos montes de Petin de Valdeorras (a carón do caurel) existía a costume de tomar té local, como recolle unha infusión que bebe Jaime sola o director de Vida gallega a mediados dos anos vinte nunha reportaxe publicada na revista Vida Gallega. El afirma que é moi rico e que gosta moito aos valdeorreses de Petin.. Preguntei un pouco por alí e ainda non tiven ocasión de recibir o fedbak sobre o asunto…

  4. 26 / Setembro/ 2010

    Xa me van encaixando cousas, entón. Un cociñeiro de Valdeorras, Carlos Parra, cando llo comentei, lembrouno desde o fondo da memoria. ¿Seguirá habendo o costume en Valdeorras? Ben que me gustaría probar esa infusión de te do país.

  5. 26 / Setembro/ 2010

    Diormío, Jaime Sola, Vida Gallega… qué tempos tan divertidos pasei lendo esa biblia do provincianismo máis carpetovetónico. Supoño que sendo quen era, o sabor dese te era ben amargo.
    Qué interesante, por outra banda, todo isto do te autóctono. Supoño que en Galicia debería darse ben, porque as camelias son ben bonitas nesta terriña.

  6. 26 / Setembro/ 2010

    Amigo Padín: pois eu poñendo distancias temporais e, desde logo, bastante grandes no ámbito ideolóxico, teño que dicirlle que o paso moi ben lendo cousas de Jaime Solá. Aínda recordo o cachondeo co que se tomou a súa expedición ao Barbanza na procura de Olimpo celtá e acabou perdido cun pintor catalán nalgún punto da Curotiña nunha reportaxe de Vida Gallega…Solá foi un tipo coas súas luces e sombras, pero non escribía mal, e o certo é que co tempo tamén te permite ver outra Galicia que o Nós ou A Nosa Terra non adoitan amosar, se non é negativamente, dentro dun discurso político. Que quero dicir, desde a perspectiva de hoxe, menos mal que estivo Jaime Solá para poder mirar na mentalidade e na cultura desas clases burguesas.

    Un tipo moi esquencido pero que tocaba uns xéneros xornalísticos que os outros xornalísticas consideraban ‘insustanciais’ e tal. Máis ou menos coma hoxe, na relación entre xornalistas políticos e xornalistas das temáticas de ‘estilo de vida’ (viaxes, gastronomía, etc.). Menos mal que hai dos dous tipos. :-)

  7. 26 / Setembro/ 2010

    Concordo que ambos os dous o pasamos ben lendo Vida gallega. E por suposto, Vida Gallega é complemento indispensable para entender aquela sociedade de hai cen anos. Hai verdadeiras xoias que retratan este país esquizofrénico: Lin alí unha vez un delirante soneto adicado ao triunfador Millán Astray na guerra de Marrocos… en galego! E soploume un colega que este personaxe (coruñés de pro, para algún) tamén posou algunha vez vestido de gaiteiro na revista. Se colle esta revista o Negreira, ai mimá!

  8. 27 / Setembro/ 2010

    Non é te (Camellia sinensis). Segundo a información de que eu dispoño, en parte de Galicia chamouselle “te” á infusión de follas de Chenopodium ambrosioides, é dicir, o “epazote” dos mexicanos. De feito a planta chegou dende México a finais do século XVI (din que a trouxo o médico de Felipe II).

  9. Miguel
    27 / Setembro/ 2010

    Estou deacordo co Sr. Vila, googleando, acabo de descubrir que o que coñecemos por aqui como te e o “Chenopodium ambrosioides”. Nos temolo pola horta, medra silvestre por aqi, ainda que dende tempos de meu abuelo que eu non recordo secalo nin facer infusions con el, xa non sei se estaba bo ou seria a cantidade de azucar…; heino probar de novo.

  10. 27 / Setembro/ 2010

    Grazas, Miguel! Hei tentar probar unha infusión da Chenopodium. Eu creo que a teño visto polo campo!

  11. Miguel
    27 / Setembro/ 2010

    Xa fun mirar a horta, e agora mesmo non a teño pero tratase con toda seguridade da chenopodium, nos sempre a coñecimos como te; en canto saia xa llo direi e se quere fareilla chegar, probablemente teremos que esperar a primavera.

  12. 27 / Setembro/ 2010

    Non o dubide. :-)

  13. 27 / Setembro/ 2010

    pois venho de entrar neste blogue com a minha tacinha de “te bravo” na mão. Assim chamam na Arouça a umha planta cuja infusom é boa para as dores de ventre. Sei qual é (onde é que está a mata) e chocava-me que lhe digessem te; mas nom encontrava o nome científico até que vim as fotos dessa Chenopodium ambrosioides. Penso que é a mesma. Ao melhor é a que cita Fole…

  14. Miguel
    27 / Setembro/ 2010

    Amigo Dedoscomovermes, seguro que si, que esta vostede no certo, a min pasabame o mesmo.
    Sr. Gago, “eureka”, non imos ter que esperar a primavera, xa lle contarei.

  15. alvarez
    29 / Setembro/ 2010

    Pois cha, non sei si haberá no Caurel ou nesta parroquia viguesa, pero xa que fala das infusións, direille que gardo como oro en pano a herbaluisa que me prantou a miña aboa na horta e que sacou da sua que xa a tiña a sua bisaboa (segun ela). Chegou ate os 104 anos dura coma un ferrote e de sempre o irse o leito, iase coa sua herbaluisa ben fervida, ¡pena que o neto gostelle ir mais co guisqui e outras chamemoslle infusións!

  16. 29 / Setembro/ 2010

    Álvarez, todo é cuestión de tempo. ;-)

  17. eu
    30 / Setembro/ 2010

    Pois meu tío, que é de Rubián, ó lado do Incio contoume hai pouco que súa nai tomaba moito te e que sempre tiña planta. Preguntarei máis a ver si quedan prantas por alí todavía.

  18. Xacobe
    10 / Outubro/ 2010

    Alucíno. Son bastante afeccionado ao té e non sabía da existencía deste arbusto pola nosa terra. A ver se alguén se presta a dicirme onde o podería conseguir.
    Saúdos.

  19. Quirogués
    19 / Decembro/ 2010

    Eu son de Quiroga e a miña nai teno na horta. Chamalle “Té americano”. Vivo en Madrid e sempre teño eiquí unhas ramiñas secas pra ilo tomando. Está moi bó con sucre ou mel e máis limón, e moi dixestivo.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará